Μόλις παραλάβατε τον καινούργιο υπολογιστή σας. Ο υπολογιστής βρίσκεται πάνω στο γραφείο σας, με όλα του τα εξαρτήματα συνδεδεμένα και είναι έτοιμος να υπακούσει στις επιθυμίες σας — ή μήπως όχι ακόμη;
Αν σας περιβάλλουν ακόμη κούτες και κουτάκια γεμάτες με τα διάφορα εξαρτήματα του υπολογιστή, θα πρέπει πρώτα να τα συνδέσετε και να ετοιμάσετε τον υπολογιστή σας. Μη φοβάστε. δεν είναι τίποτε το δύσκολο. Άλλωστε, αργά ή γρήγορα θα πρέπει να μάθετε πώς να συνδέετε και να αποσυνδέετε μόνοι σας τα βασικά εξαρτήματα του υπολογιστή σας. οι γνώσεις αυτές θα σας φανούν χρήσιμες την επόμενη φορά που θα χρειαστεί να τον μετακινήσετε.
Συνδέστε τον υπολογιστή σας
Κάθε υπολογιστής αποτελείται από διάφορα, εσωτερικά και εξωτερικά εξαρτήματα. Για τα εσωτερικά εξαρτήματα δεν χρειάζεται να ανησυχείτε. θα έχουν τοποθετηθεί στη θέση τους μέσα στο κουτί της κεντρικής μονάδας του υπολογιστή από τον κατασκευαστή του ή από τον προμηθευτή σας.
Τα κυριότερα εξωτερικά εξαρτήματα, που πρέπει να γνωρίζετε πώς να τα συνδέετε και να τα αποσυνδέετε, είναι η οθόνη, το πληκτρολόγιο, το ποντίκι, και ο εκτυπωτής. Επίσης, αν χρησιμοποιείτε μόντεμ για τηλεπικοινωνίες (π.χ. σύνδεση με το Internet) θα πρέπει να γνωρίζετε πώς να συνδέετε τη (συνήθως εσωτερική) συσκευή του μόντεμ με την τηλεφωνική σας γραμμή ενώ, αν χρησιμοποιείτε joystick για παιχνίδια, θα πρέπει να γνωρίζετε τον τρόπο σύνδεσης και αυτής της συσκευής.
Η σύνδεση όλων των εξωτερικών εξαρτημάτων με την κεντρική μονάδα (το "κουτί" του υπολογιστή) γίνεται σε ειδικές υποδοχές, στο πίσω μέρος του κουτιού της κεντρικής μονάδας, με ειδικά βύσματα.
Για να εξασφαλιστεί η καλή επαφή βύσματος-υποδοχής, κάθε βύσμα διαθέτει δύο ειδικές βίδες που πρέπει πρώτα να χαλαρώσετε αρκετά πριν τοποθετήσετε το βύσμα στην υποδοχή. Στη συνέχεια, σφίγγοντας τις δύο βίδες εξασφαλίζετε την καλή επαφή του βύσματος με την υποδοχή.
Η τροφοδοσία του υπολογιστή με ηλεκτρικό ρεύμα γίνεται με ειδικό καλώδιο. Ειδικό καλώδιο για τροφοδοσία με ηλεκτρικό ρεύμα διαθέτουν επίσης η οθόνη και ο εκτυπωτής. Καλώδιο για εξωτερική τροφοδοσία με ηλεκτρικό ρεύμα μπορεί να διαθέτουν και άλλα εξειδικευμένα εξωτερικά εξαρτήματα του υπολογιστή.
Προσοχή: Δε χρειάζεται δύναμη για τη σύνδεση οποιουδήποτε βύσματος. Αν η σύνδεση δεν γίνεται εύκολα, κοιτάξτε μήπως προσπαθείτε να τοποθετήσετε το βύσμα ανάποδα ή σε λάθος υποδοχή (μερικές υποδοχές μοιάζουν μεταξύ τους αλλά, αν προσέξετε καλύτερα, θα δείτε ότι είναι διαφορετικές).
Σύνδεση της οθόνης
Το βύσμα στο καλώδιο δεδομένων της οθόνης πρέπει να συνδεθεί στην αντίστοιχη υποδοχή, στο πίσω μέρος της κεντρικής μονάδας του υπολογιστή (Εικόνα 1α). Επίσης, αν η οθόνη σας δεν έχει καλώδιο τροφοδοσίας με συνηθισμένο βύσμα (συνήθως τύπου σούκο) αλλά έχει καλώδιο με ειδικό βύσμα, το καλώδιο αυτό θα πρέπει να συνδεθεί στην ειδική υποδοχή (Εικόνα 1β) στο πίσω μέρος του υπολογιστή.
Προσοχή: Οι οθόνες διαθέτουν συνήθως έναν επιπλέον διακόπτη on/off για την τροφοδοσία τους. Έτσι, αν ξεκινήσετε τον υπολογιστή και η οθόνη σας παραμένει σκοτεινή αν και είστε βέβαιοι ότι τροφοδείται σωστά, ελέγξτε μήπως ξεχάσατε να πατήσετε το διακόπτη της.
Εικόνα 1. α) Το βύσμα του καλωδίου δεδομένων της οθόνης και η υποδοχή του βύσματος της οθόνης, β) Η υποδοχή για το καλώδιο τροφοδοσίας της οθόνης
Σύνδεση του πληκτρολογίου και του ποντικιού
Το πληκτρολόγιο και το ποντίκι είναι οι συσκευές που χρησιμοποιείτε για να μεταφέρετε τις επιθυμίες σας στον υπολογιστή. Το πληκτρολόγιο και το ποντίκι δεν χρειάζονται τροφοδοσία με ηλεκτρικό ρεύμα, και η σύνδεσή τους με την κεντρική μονάδα του υπολογιστή γίνεται επίσης στις αντίστοιχες ειδικές υποδοχές (Εικόνα 2). Το στρογγυλό βύσμα του πληκτρολογίου δε διαθέτει βίδες για το σφίξιμό του.
Εικόνα 2. α) H υποδοχή στην κεντρική μονάδα για το βύσμα του πληκτρολογίου και β) H υποδοχή στην κεντρική μονάδα για το βύσμα του ποντικιού.
Σύνδεση του εκτυπωτή
Αν έχετε αγοράσει μαζί με τον υπολογιστή σας και έναν εκτυπωτή, το πιθανότερο είναι ότι ο εκτυπωτής θα συνοδεύεται και από το ειδικό καλώδιο δεδομένων (Εικόνα 3) που θα πρέπει να συνδέσετε τόσο στην ειδική υποδοχή του εκτυπωτή, όσο και στην ειδική υποδοχή στο πίσω μέρος της κεντρικής μονάδας του υπολογιστή. Μια πρόσθετη βοήθεια για να αναγνωρίσετε σε ποια υποδοχή πηγαίνει κάθε βύσμα του καλωδίου δεδομένων του εκτυπωτή είναι ο τρόπος που ασφαλίζεται το βύσμα. Στον εκτυπωτή το βύσμα ασφαλίζεται με τη βοήθεια ελασμάτων, ενώ στον υπολογιστή το βύσμα ασφαλίζεται με τις δύο γνωστές βίδες.
Εικόνα 3. Το καλώδιο δεδομένων του εκτυπωτή με το βύσμα για τον υπολογιστή
Η τροφοδοσία του εκτυπωτή με ηλεκτρικό ρεύμα γίνεται με συνηθισμένο ηλεκτρικό καλώδιο με πρίζα σούκο. Για να λειτουργήσει ο εκτυπωτής θα πρέπει επίσης να ανοίξετε τον ηλεκτρικό διακόπτη ON/OFF που διαθέτει.
Σημείωση: Οι σύγχρονοι υπολογιστές περιέχουν και μια νέου τύπου θύρα, που ονομάζεται θύρα USB (Universal Serial Bus – Γενικός Σειριακός Δίαυλος). Σε αυτή τη θύρα μπορείτε να συνδέσετε συσκευές όπως σαρωτές, ψηφιακές φωτογραφικές μηχανές, κ.λπ.
Σύνδεση του μόντεμ
Τα μόντεμ, που χρησιμεύουν για τη σύνδεση των υπολογιστών μέσω τηλεφώνου, είναι είτε εξωτερικά είτε εσωτερικά εξαρτήματα, και αν είναι εσωτερικά θα έχουν ήδη τοποθετηθεί στον υπολογιστή σας όταν τον αγοράσατε. Έτσι, το μόνο που θα χρειαστεί να κάνετε εσείς είναι να συνδέσετε το μόντεμ με την τηλεφωνική γραμμή. Η σύνδεση αυτή θα πρέπει να γίνει στις ειδικές υποδοχές της κάρτας μόντεμ (Εικόνα 4) στο πίσω μέρος του υπολογιστή.
Για να πετύχετε αυτή τη σύνδεση, θα πρέπει να κόψετε το καλώδιο που συνδέει το τηλέφωνό σας με την πρίζα του τηλεφώνου και να εφαρμόσετε σε κάθε κομμένο άκρο από ένα ειδικό τηλεφωνικό βύσμα (Εικόνα 4), εκτός αν το καλώδιο είναι ήδη έτοιμο. Αν γνωρίζετε πώς γίνεται αυτό, δε θα αντιμετωπίσετε καμία δυσκολία. αν δεν γνωρίζετε, ζητήστε από κάποιον που γνωρίζει να σας βοηθήσει.
Εικόνα 4. Η κάρτα μόντεμ (εσωτερικό μόντεμ) με τις υποδοχές των τηλεφωνικών βυσμάτων και το ειδικό τηλεφωνικό καλώδιο με τα βύσματα
Μετά την εγκατάσταση των βυσμάτων στα άκρα των καλωδίων, αρκεί να τα τοποθετήσετε και τα δύο στις ειδικές υποδοχές της κάρτας μόντεμ. Συνήθως δεν έχει σημασία σε ποια υποδοχή θα τοποθετήσετε καθένα από τα δύο βύσματα, αλλά υπάρχουν και μερικά μόντεμ που κάνουν διακρίσεις. Στα μόντεμ αυτά, στη μία υποδοχή υπάρχει η επιγραφή line (γραμμή) και στην άλλη η επιγραφή phone (τηλέφωνο). Όπως καταλάβατε, στην υποδοχή line πρέπει να συνδέσετε το καλώδιο που έρχεται από την πρίζα, και στην υποδοχή phone το καλώδιο που πηγαίνει στην τηλεφωνική σας συσκευή.
Σύνδεση ηχείων, μικροφώνου, και joystick
Αν ο υπολογιστής σας διαθέτει και κάρτα ήχου (Εικόνα 5), στην κάρτα αυτή μπορείτε να συνδέσετε τα εξωτερικά ηχεία σας (στην υποδοχή με επιγραφή SPEAKER ή SPK OUT) κι ένα μικρόφωνο (στην υποδοχή με επιγραφή MIC ή MIC IN). Συχνά, στις κάρτες ήχου υπάρχει και υποδοχή για joystick — απαραίτητο εξάρτημα των υπολογιστών που χρησιμοποιούνται ως παιχνιδομηχανές. Μπορεί επίσης να υπάρχει και υποδοχή εισόδου για σύνδεση με άλλα εξαρτήματα.
Είστε έτοιμοι!
Εικόνα 5. Κάρτα ήχου με τις διάφορες υποδοχές εισόδου και εξόδου
Ο υπολογιστής που σας "χαμογελάει" πάνω στο γραφείο σας λειτουργεί με βάση τα Windows 98, τα οποία είναι ένα βασικό πρόγραμμα (λειτουργικό σύστημα) που χρησιμοποιεί διάφορες εικόνες και συμβολισμούς για να επικοινωνεί μαζί σας.
Αν μια εικόνα αξίζει όσο χίλες λέξεις και υποθέσουμε ότι στην οθόνη του υπολογιστή σας βρίσκονται διαρκώς δεκάδες ή και εκατοντάδες εικόνες και σύμβολα με το δικό τους νόημα ή κρυφό συμβολισμό, φτάνουμε εύκολα σε ένα συμπέρασμα:
Είναι πολύ πιο εύκολο να δει κανείς στην πράξη πώς λειτουργούν τα πράγματα από το να τα καταλάβει διαβάζοντας την περιγραφή τους.
Παρόλα αυτά, στο εισαγωγικό αυτό βιβλίο θα προσπαθήσουμε να σας περιγράψουμε, ή έστω να αναφέρουμε, κάθε λογής βασικές γνώσεις που θα σας φανούν χρήσιμες. Χρησιμοποιήστε το βιβλίο σαν ταξιδιωτικό οδηγό που σας δείχνει λίγα (τα "βασικά") αξιοθέατα μιας πόλης. Όπως γνωρίζουν όλοι οι ταξιδιώτες, τα πιο όμορφα μέρη κάθε πόλης ίσα-ίσα που αναφέρονται σε τέτοιους οδηγούς.
Πού θα βρείτε περισσότερες πληροφορίες
Για να σας βοηθήσουμε να αναζητήσετε πληροφορίες για κάποιο συγκεκριμένο θέμα, έχουμε συμπεριλάβει στο βιβλίο έναν αναλυτικό πίνακα περιεχομένων, καθώς και ένα εκτεταμένο ευρετήριο όρων που σας οδηγούν σε σελίδες με σχετικές αναφορές.
Βοήθεια θα βρείτε, επίσης, στο εγχειρίδιο των Windows 98 (στοιχειώδη πράγματα) και στην πλούσια, ενσωματωμένη (ηλεκτρονική) Άμεση Βοήθεια. Άλλες πηγές πληροφοριών είναι τα ειδικά περιοδικά του κλάδου και η εξειδικευμένη βιβλιογραφία. Από τις εκδόσεις ΚΛΕΙΔΑΡΙΘΜΟΣ κυκλοφορούν μερικές σειρές βιβλίων στις οποίες, ανάλογα με το επίπεδο των γνώσεών σας και τις ανάγκες σας, μπορείτε να βρείτε οποιοδήποτε βιβλίο σάς ενδιαφέρει. Στον Πίνακα 1 παρουσιάζονται οι σειρές αυτές με μία περιγραφή του είδους των βιβλίων που περιλαμβάνει η κάθε μία κι ένα ενδεικτικό βιβλίο.
|
Σειρά |
Περιγραφή |
Παράδειγμα βιβλίου |
|
Γρήγορα & Απλά |
Εισαγωγικά, εξολοκλήρου έγχρωμα βιβλία που σας μαθαίνουν τα βασικά που χρειάζεστε για να ξεκινήσετε να δουλεύετε με κάποιο πρόγραμμα, καθοδηγώντας σας με πλήθος από έγχρωμες εικόνες. |
Windows 98 Γρήγορα & Απλά |
|
Εύκολα |
Εντυπωσιακά σε εμφάνιση και περιεχόμενο, εξολοκλήρου έγχρωμα βιβλία, στα οποία θα βρείτε τις βασικές πληροφορίες που χρειάζεστε για να δουλέψετε. |
Τα Windows 98 Εύκολα |
|
Quickstart -
|
Μία ακόμη σειρά εισαγωγικών (αλλά όχι μόνο) βιβλίων, για κάθε χρήστη υπολογιστή που θέλει να μάθει γρήγορα ένα πρόγραμμα ή να το αξιολογήσει πριν το αγοράσει. |
Ελληνικό
|
|
Για Πρωτάρηδες |
Βιβλία που απευθύνονται τόσο στον αρχάριο όσο και στον έμπειρο χρήστη, γραμμένα με μοναδικό χιούμορ και ανάλαφρο στιλ που κάνει το διάβασμά τους πραγματική ευχαρίστηση. |
Τα Windows 98 για Πρωτάρηδες |
|
Οδηγοί της Microsoft |
Βιβλία που αποτελούν την απόλυτη και πληρέστερη αναφορά για κάθε πρόγραμμα, από την ίδια τη Microsoft Press. Για τους απαιτητικούς χρήστες, που θέλουν πραγματικά να εξαντλήσουν τις δυνατότητες που τους παρέχει ένα πρόγραμμα. |
Ο Οδηγός της Microsoft για τα Windows 98 |
|
Βήμα Βήμα |
Σειρά βιβλίων που συνοδεύονται από δισκέτες ή
|
Τα Ελληνικά Windows 98
|
|
Γρήγορα Μαθήματα |
Φιλική εκπαίδευση με τη μορφή υποδείξεων και εκπαιδευτικών ασκήσεων που ρίχνουν το βάρος στην ουσία των πραγμάτων. Ο πυρήνας κάθε βιβλίου αποτελείται από μία λογική σειρά απλών οδηγιών με τις οποίες δημιουργείτε χρήσιμα επαγγελματικά έγγραφα. |
Γρήγορα Μαθήματα στο Ελληνικό Office 97 (ή Office 2000) |
|
Με μια Ματιά |
Ένας μοναδικός, εποπτικός τρόπος για να βρείτε τις σωστές απαντήσεις για τις πανίσχυρες λειτουργίες των εφαρμογών του Microsoft Office 97 (ή Office 2000). Η σειρά αυτή σας επιτρέπει να εστιάσετε την προσοχή σας σε συγκεκριμένες εργασίες, και σας δείχνει τον ευκολότερο τρόπο να κάνετε τη δουλειά σας. |
Ελληνικό Microsoft Word 97 (ή Word 2000) Με μια ματιά |
Πίνακας 1. Σειρές βιβλίων όπου μπορείτε να ανατρέξετε για περισσότερα στοιχεία.
Εκτός από τις σειρές αυτές, ένα πραγματικά επεξηγηματικό βιβλίο που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις ΚΛΕΙΔΑΡΙΘΜΟΣ είναι και το Πώς Δουλεύουν οι Υπολογιστές. Μέσα στις πλήρως έγχρωμες σελίδες του θα βρείτε μία ανεξάντλητη πηγή πληροφοριών για τον υπολογιστή σας και κάθε περιφερειακή συσκευή του. Οι πληροφορίες αυτές συνοδεύονται από εκατοντάδες διαφωτιστικές έγχρωμες εικόνες και σχέδια για να μη σας μείνει τίποτε σκοτεινό.
Για οποιονδήποτε σκοπό κι αν θελήσετε να χρησιμοποιήσετε τον υπολογιστή που αγοράσατε, για επαγγελματικές εργασίες, εκπαίδευση ή ψυχαγωγία, επικοινωνία, ή για όλα αυτά μαζί και για πολλά άλλα ακόμη, ο υπολογιστής θα σας είναι πιστός σύντροφος και υπάκουος συνεργάτης.
Σε παλιότερες εποχές, ένα μυστηριώδες κουτί με τις δυνάμεις του σημερινού υπολογιστή (που υπάκουος σας περιμένει τώρα στο γραφείο σας να τον ανάψετε) θα ήταν αναμφισβήτητα κάτι το μαγικό και πανίσχυρο. Σήμερα, όμως, δεν πιστεύουμε και τόσο εύκολα σε μαγικά. γνωρίζουμε ότι και ο ισχυρότερος υπολογιστής δεν είναι παρά ένα πολύ ευέλικτο εργαλείο, με εξαιρετικές δυνατότητες, γρήγορες αντιδράσεις, και τεράστιο μνημονικό αλλά, παρόλα αυτά, ένα απλό και υπάκουο εργαλείο. Ένα εργαλείο που χρειάζεται ηλεκτρικό ρεύμα για να ξεκινήσει (ρεύμα από το δίκτυο της πόλης ή από μπαταρίες) και τις αναλυτικές διαταγές σας για να κάνει ο,τιδήποτε.
Για να ικανοποιήσει τις απαιτήσεις σας, ο υπολογιστής χρησιμοποιεί διάφορα εξαρτήματα που σας βοηθούν να του δίνετε διαταγές, και μια δική του "γλώσσα" για να συνεννοείται μαζί σας. Μην τρομάζετε. δε χρειάζεται να γίνετε ειδικοί επιστήμονες για να χειριστείτε τον προσωπικό σας υπολογιστή! Πάρα πολλοί άνθρωποι σε όλο τον κόσμο δούλεψαν εντατικά τα τελευταία 15-20 χρόνια για να διευκολύνουν την επικοινωνία σας με τον υπολογιστή. Με λίγη προσπάθεια (εκπληκτικά λίγη μάλιστα σε σχέση με τη δύναμη που φέρνει στα δάχτυλά σας), αλλά και μπόλικες ώρες μπροστά στην οθόνη του, θα διαπιστώσετε πόσο εύκολα μπορείτε να μετατρέψετε τον πανίσχυρο γίγαντα σε πειθήνιο σκυλάκι.
Ο υπολογιστής πάνω στο γραφείο σας
Τα τελευταία χρόνια, η σύνθεση και οι δυνατότητες των προσωπικών υπολογιστών (PC) έχουν αλλάξει δραστικά. Δυνατότητες που πριν δέκα-δεκαπέντε χρόνια ήταν κτήμα μόνο μεγάλων εταιρειών και εκπαιδευτικών ιδρυμάτων μπορούν να βρίσκονται σήμερα πάνω στο γραφείο σας με κόστος που, πριν από μερικά χρόνια, θα φαινόταν απίστευτα χαμηλό.
Επιπλέον, κάθε υπολογιστής μπορεί πια σήμερα να έχει το δικό του εξειδικευμένο "χαρακτήρα". Μπορεί να είναι ένα μηχάνημα αφοσιωμένο σε μια ειδική εργασία. για παράδειγμα, μπορεί να είναι υπολογιστής επεξεργασίας φωτογραφιών και εικόνων, μπορεί να είναι υπολογιστής-ταμειακή μηχανή για την έκδοση αποδείξεων και τιμολογίων και την παρακολούθηση της αποθήκης, μπορεί να είναι μια υπερεξοπλισμένη "παιχνιδομηχανή" με ειδικά χειριστήρια για παράτολμες πτήσεις και θανάσιμες διαστημικές μάχες, ή μπορεί να είναι υπολογιστής-διακομιστής δικτύου που συντονίζει στρατιές άλλων υπολογιστών. Μπορεί, όμως, να είναι κι ένα γενικό μηχάνημα που εκτελεί διάφορες από τις προηγούμενες εργασίες, ανάλογα με τη θέληση του κατόχου του.
Δεν πιστεύουμε βέβαια ότι η πρώτη σας γνωριμία ή επαφή με τον υπολογιστή γίνεται σήμερα, που βγάλατε τον ολοκαίνουργιο δικό σας υπολογιστή από τα χαρτόκουτά του και τον εγκαταστήσατε περήφανο στο γραφείο σας. Πάντοτε όμως, η πρώτη επαφή με το δικό σας υπολογιστή είναι κάτι το διαφορετικό.
Συμβουλή: Αν έχετε χώρο στην αποθήκη σας, μην πετάξετε τα κουτιά του υπολογιστή και των εξαρτημάτων του. στην επόμενη μετακόμιση ή μετακίνησή σας θα μας ευγνωμονείτε.
Ο βασικός εξοπλισμός του υπολογιστή
Στο βιβλίο αυτό υποθέτουμε ότι ο δικός σας υπολογιστής είναι ένας γενικός υπολογιστής, με τη βασική σύνθεση, χωρίς εξεζητημένα εξαρτήματα και περίεργες απαιτήσεις. Αποτελείται από ένα κουτί, που αποτελεί την κεντρική μονάδα και περιέχει τη μητρική κάρτα, το σκληρό δίσκο, τη μονάδα τροφοδοσίας, τον οδηγό (ή μονάδα) δισκετών, την κεντρική μνήμη, και τις διάφορες κάρτες επέκτασης του υπολογιστή. Με ειδικά καλώδια συνδέεται στην κεντρική μονάδα η οθόνη του συστήματος, το πληκτρολόγιο, και το ποντίκι. Με άλλου είδους καλώδια, η κεντρική μονάδα τροφοδοτείται από το δίκτυο ηλεκτρικού ρεύματος της πόλης.
Άλλα εξαρτήματα για τους υπολογιστές
Ο δικός σας υπολογιστής μπορεί να διαθέτει και διάφορα άλλα καλούδια. Πρώτα-πρώτα, μπορεί να είναι συνδεδεμένος με εκτυπωτή. Οι οικογένειες, όμως, και οι ποικιλίες των εκτυπωτών είναι τόσο πολλές και διαφορετικές (από πλευράς δυνατοτήτων, προδιαγραφών, τεχνικής, αλλά και τιμών) που απαιτούν ολόκληρη ξεχωριστή παρουσίαση. Αν ο υπολογιστής σας είναι υπολογιστής πολυμέσων (δηλαδή υπολογιστής που προορίζεται να αξιοποιεί τις πολύ μοντέρνες τεχνολογίες που χρησιμοποιούν συνδυασμό εικόνων και ήχων, και βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στη συνεργασία του με το χρήστη), θα διαθέτει επιπλέον έναν οδηγό CD-ROM (για να υποδέχεται τους ειδικούς δίσκους με την τεράστια χωρητικότητα που μοιάζουν με τους ηχητικούς δίσκους CD), μια κάρτα ήχου, και ηχεία. Αν μάλιστα οι απαιτήσεις σας είναι πολύ υψηλές, μπορεί να έχει και μονάδα DVD-ROM, η οποία επιτρέπει επιπλέον την εισαγωγή και ανάγνωση των νέων ψηφιακών δίσκων μεγάλης χωρητικότητας DVD. Αν προορίζεται για επικοινωνίες (π.χ., για αποστολή και λήψη φαξ ή για σύνδεση με το INTERNET και την παγκόσμια λεωφόρο των πληροφοριών) θα διαθέτει επιπλέον φαξ/μόντεμ. Αν θα χρησιμοποιείται από ένα ατελιέ γραφικών τεχνών, μπορεί να είναι συνδεδεμένος με ένα σκάνερ (ή σαρωτή), που "διαβάζει" οποιαδήποτε εικόνα του δώσετε και τη στέλνει, σε ηλεκτρονική μορφή, στη μνήμη του υπολογιστή. Αν είναι υπολογιστής ψυχαγωγίας, εκτός από τον τυπικό εξοπλισμό των πολυμέσων μπορεί να διαθέτει και ειδικά χειριστήρια παιχνιδιών (joysticks). Για άλλες πάλι ειδικές χρήσεις, ο υπολογιστής σας μπορεί να είναι συνδεδεμένος με κάθε λογής ειδικά εξαρτήματα.
Στο βιβλίο αυτό που συνοδεύει τον υπολογιστή που αγοράσατε, θα περιοριστούμε σε έναν υπολογιστή με τη βασική σύνθεση που αναφέραμε προηγουμένως. Η επιλογή αυτή είναι δικαιολογημένη, επειδή μια τέτοια σύνθεση αποτελεί σήμερα πραγματικά τον κοινό παρονομαστή κάθε υπολογιστή. Αν ξεφυλλίσετε τα ειδικά περιοδικά, με τις εκατοντάδες πολύχρωμες διαφημίσεις υπολογιστών κάθε προέλευσης, "επώνυμων" και "ανώνυμων", θα παρατηρήσετε ότι συνήθως προβάλλουν και συγκρίνουν τη βασική σύνθεση των υπολογιστών τους.
Παρόλα αυτά, θα βρείτε ενδιαφέρουσες πληροφορίες και για ειδικότερα θέματα, πέρα απ’ αυτή τη "βασική σύνθεση". Για παράδειγμα, αν σας ενδιαφέρει η σύνδεση με το Internet θα μάθετε τι είναι το μόντεμ και πώς μπορείτε να το χρησιμοποιήσετε για τη σύνδεσή σας με το Internet, ενώ αν θέλετε να μάθετε πώς θα αξιοποιήσετε τον εκτυπωτή αρκεί να καταφύγετε στο αντίστοιχο κεφάλαιο.
Μια ακόμη σημαντική υπόθεση που κάνουμε είναι ότι ο υπολογιστής σας είναι εξοπλισμένος με τα Windows 98, το νέο λειτουργικό σύστημα για τους προσωπικούς υπολογιστές. Ακόμη όμως κι αν ο υπολογιστής σας δεν είναι εξοπλισμένος με τα Windows 98, θα βρείτε διάσπαρτες σε τούτο το βιβλίο πολλές χρήσιμες πληροφορίες.
Οι υπολογιστές δουλεύουν με προγράμματα
Ίσως γνωρίζετε ότι η βασικότερη ικανότητα ενός υπολογιστή είναι να κάνει εκατομμύρια μαθηματικές πράξεις με απίστευτη ταχύτητα (γι’ αυτό άλλωστε και ονομάζεται υπολογιστής). Αναφέραμε ήδη ότι ο υπολογιστής χρειάζεται τις εντολές του ανθρώπου για να λειτουργήσει. Επομένως, χρειάζεται ένας "διερμηνέας" που θα μεταφράζει τη βούληση του ανθρώπου σε μαθηματικές πράξεις.
Η ανθρώπινη βούληση, λοιπόν, μετατρέπεται σε πράξεις που ο υπολογιστής εκτελεί με τη βοήθεια των προγραμμάτων. Τα προγράμματα (που αναφέρονται συχνά ως λογισμικό — και στην αγγλική ορολογία ως software) είναι αυτά που μετατρέπουν τις επιθυμίες του χρήστη σε οδηγίες για την εκτέλεση πράξεων που αντιλαμβάνεται ο υπολογιστής.
Η μεγάλη δύναμη των υπολογιστών βρίσκεται ακριβώς στη δυνατότητά τους να εκτελούν τις "πράξεις" που τους ζητούν κάθε λογής προγράμματα. Μια και η ποικιλία των προγραμμάτων είναι πρακτικά απεριόριστη, το αποτέλεσμα είναι ότι και οι υπολογιστές αποκτούν απίστευτες δυνατότητες.
Στην πράξη, μπορούμε να ξεχωρίσουμε τα προγράμματα σε τρεις μεγάλες κατηγορίες:
Ο υπολογιστής σας λοιπόν, ενώ διαθέτει όλα τα απαραίτητα προγράμματα υλικού (δε χρειάζεται να σας απασχολεί αυτό), δεν μπορεί να κάνει τίποτε αν δεν έχει λειτουργικό σύστημα (δηλαδή, λειτουργικό "πρόγραμμα") και τουλάχιστον ένα πρόγραμμα εφαρμογής. Γι’ αυτό λοιπόν υποθέτουμε ότι, πέρα από τη βασική σύνθεση του εξοπλισμού του, ο υπολογιστής σας διαθέτει και αυτό το βασικό λογισμικό που είναι απαραίτητο για να λειτουργήσει.
Σημείωση: Μια από τις σπάνιες περιπτώσεις που τα προγράμματα υλικού αποκαλύπτουν την ύπαρξή τους είναι κατά το ξεκίνημα του υπολογιστή. Όταν ανάβετε τον υπολογιστή, και πριν του δώσετε οποιαδήποτε εντολή, αυτός θα πρέπει "μόνος του" να κάνει διάφορους ελέγχους και ορισμένες προετοιμασίες. θα το παρατηρήσετε άλλωστε και σεις μόλις του δώσετε ρεύμα. Οι έλεγχοι αυτοί, και όλες οι ενέργειες κατά το ξεκίνημα του υπολογιστή, εκτελούνται σύμφωνα με ειδικά προγράμματα υλικού.
Windows 98, λειτουργικό σύστημα, και βοηθητικά προγράμματα
Το βασικό λειτουργικό πρόγραμμα (ή λειτουργικό σύστημα) που είναι εγκατεστημένο στον υπολογιστή σας ονομάζεται Windows 98 (από την αγγλική λέξη που σημαίνει "παράθυρα" και τη χρονιά που κυκλοφόρησε). Το πρόγραμμα αυτό είναι ο "ενηλικιωμένος" απόγονος άλλων προγραμμάτων με παρόμοια ονόματα (Windows 386, Windows 3.1x, Windows 95).
Τα Windows 98 είναι ένα λειτουργικό σύστημα που ενεργοποιείται αυτόματα με την εκκίνηση του υπολογιστή σας, και χρησιμοποιεί διασύνδεση γραφικών (δηλαδή, επικοινωνεί με το χρήστη με διάφορα σύμβολα και εικόνες) για να διευκολύνει τις εργασίες σας με τον υπολογιστή. Επίσης, αξιοποιεί σε μεγάλο βαθμό και το ποντίκι ως συσκευή για την εισαγωγή δεδομένων στον υπολογιστή και την έκδοση διαταγών προς τα προγράμματά του. Τα λειτουργικά συστήματα και τα προγράμματα που δε χρησιμοποιούν διασύνδεση γραφικών με το χρήστη δουλεύουν, κυρίως, με το πληκτρολόγιο.
Το MS-DOS είναι πια ξεπερασμένο
Στον κόσμο των υπολογιστών, υπάρχουν και άλλα λειτουργικά συστήματα. Το πιο διαδεδομένο από αυτά ονομάζεται MS-DOS (προφέρεται "εμ-ες-ντος") και είναι ένας ξεπερασμένος, πια, πρόγονος των Windows 98. Αυτό το σύστημα το χρησιμοποιούσε η συντριπτική πλειοψηφία των προσωπικών υπολογιστών από το 1980 μέχρι τα τέλη του 1995, οπότε και ξεπεράστηκε από την εμφάνιση των Windows 95, του άμεσου πρόγονου των Windows 98. Εξακολουθεί να χρησιμοποιείται πάντως από τους παλαιότερους υπολογιστές που έχουν περιορισμένες δυνατότητες. Γι' αυτόν το λόγο, τα Windows 98 προσφέρουν μια ειδική δυνατότητα για να δουλεύετε και σεις με το σύστημα MS-DOS (αν ποτέ το χρειαστείτε, π.χ. για να δουλέψετε με τα προγράμματα που είχαν κατασκευαστεί για το MS-DOS).
Τα βασικά βοηθητικά προγράμματα
Αφού λοιπόν το μηχάνημα χρησιμοποιεί ως λειτουργικό σύστημα τα Windows 98, διαθέτει και μια σειρά χρήσιμα βοηθητικά προγράμματα για τις πιο συνηθισμένες εργασίες που κάνουν οι χρήστες των υπολογιστών. Τέτοια βοηθητικά προγράμματα είναι:
Περισσότερα για τα Windows 98 και τη λειτουργία τους, αλλά και για τα βοηθητικά τους προγράμματα και την εφαρμογή τους θα γνωρίσετε στη συνέχεια του βιβλίου.
Ας υποθέσουμε λοιπόν ότι ο υπολογιστής σας βρίσκεται πάνω στο γραφείο σας, έτοιμος με όλα τα εξαρτήματά του συνδεδεμένα, και ότι ανυπομονείτε να "κάνετε κάτι" μαζί του.
Τι θα χρειαστείτε για τα πρώτα σας βήματα
Εκτός από τον υπολογιστή, για να παρακολουθήσετε τα παραδείγματα και τις οδηγίες που δίνουμε σ’ αυτό το βιβλίο καλό είναι να έχετε πρόχειρες τρεις συνηθισμένες δισκέτες 3,5 ιντσών, HD (υψηλής πυκνότητας) 1,44 MB.
Αν γνωρίζετε τι σημαίνουν αυτά τα "μυστηριώδη κωδικά", έχει καλώς. Αν δεν γνωρίζετε, ζητήστε τις με αυτά ακριβώς τα στοιχεία από τα καταστήματα "Πλαίσιο", στα οποία μπορείτε να προμηθευτείτε και αναλώσιμα. Αν θέλετε να μάθετε κάτι περισσότερο περί δισκετών, στο βιβλίο αυτό υπάρχει η σχετική ενότητα.
Συμβουλή: Αν τα διάφορα εξαρτήματα του υπολογιστή σας (κεντρική μονάδα, οθόνη, εκτυπωτής, κ.ά.) έχουν ξεχωριστά καλώδια τροφοδοσίας με ηλεκτρικό ρεύμα, είναι προτιμότερο να αγοράσετε ένα πολύπριζο με διακόπτη και να συνδέσετε όλα τα καλώδια εκεί. Έτσι θα μπορείτε να δίνετε ρεύμα σε όλα τα μηχανήματά σας με το πάτημα ενός διακόπτη: αυτού στο πολύπριζο.
Πατήστε λοιπόν το διακόπτη του υπολογιστή για να του δώσετε ρεύμα!
Η επιφάνεια εργασίας των Windows 98
Πατήστε λοιπόν το διακόπτη ON/OFF (πολλές φορές έχει τα γράμματα Ι/Ο ή την επιγραφή POWER) του υπολογιστή σας, δώστε ρεύμα (αν χρειάζεται) και στην οθόνη του συστήματός σας, και ...το θηρίο ζωντανεύει!
Το θηρίο μουγκρίζει και σφυρίζει
Ξαφνικά, η κεντρική μονάδα του υπολογιστή σας αρχίζει να γρυλλίζει και να σφυρίζει, φωτάκια αναβοσβήνουν στην μπροστινή του όψη, και ...γίνεται φως! Στην οθόνη αρχίζουν να εμφανίζονται διάφορα ακαταλαβίστικα, πίνακες με αριθμούς, οδηγίες διάφορες που εξαφανίζονται πριν προλάβετε καλά-καλά να τις διαβάσετε, και μετά τα πάντα ηρεμούν. Από την κεντρική μονάδα ακούγεται μονάχα ο ελαφρός βόμβος της μονάδας τροφοδοσίας και στην οθόνη του υπολογιστή αρχίζουν να εμφανίζονται διάφορες ενδείξεις.
Εικόνα 6. Η κεντρική μονάδα (τύπου Tower) ενός σύγχρονου υπολογιστή. Διακρίνεται η μονάδα δισκετών Α:.
Τα Windows 98 σας καλωσορίζουν
Στη συνέχεια, εμφανίζεται στην οθόνη το λογότυπο των Windows 98 και τέλος εμφανίζεται το παράθυρο Καλωσορίσματος των Windows 98 (Εικόνα 7).
Εικόνα 7. Το παράθυρο Καλωσορίσματος των Windows 98
Πατήστε στο κουμπί Κλεισίματος του πλαισίου διαλόγου. (είναι το πλήκτρο στην πάνω δεξιά γωνία του). Το παράθυρο Καλωσορίσματος θα κλείσει και στην οθόνη θα εμφανιστεί η επιφάνεια εργασίας των Windows 98.
Σε αυτή την επιφάνεια εργασίας θα κάνετε τα πάντα με τον υπολογιστή σας. Πέρα από το μεγάλο κενό χώρο στο κέντρο της οθόνης, υπάρχουν και διάφορα εργαλεία ή χειριστήρια που σας βοηθούν να υλοποιείτε τις επιθυμίες σας με τα Windows 98. Γι' αυτό και θα πρέπει να εξοικειωθείτε με τα περιεχόμενά της, τον τρόπο χειρισμού τους, και τις δυνατότητες που σας προσφέρουν.
Εικονίδια στην επιφάνεια εργασίας
Στην αριστερή πλευρά της επιφάνειας εργασίας εμφανίζεται μια σειρά από εικονίδια. Ορισμένα από αυτά εμφανίζονται σε κάθε μηχάνημα που έχει εγκατεστημένα τα Windows 98, ενώ άλλα εμφανίζονται μόνον αν ο υπολογιστής έχει ορισμένες επιπλέον δυνατότητες (όπως π.χ. μόντεμ για τηλεπικοινωνίες).
Εικόνα 8. Windows 98: Η επιφάνεια εργασίας
Τα βασικά εικονίδια είναι:
Στην οθόνη του υπολογιστή μπορεί, επίσης, να υπάρχει το εικονίδιο Ο Χαρτοφύλακάς μου, που χρησιμεύει για τη μεταφορά αρχείων προς και από κάποιον άλλον υπολογιστή. Μπορεί, επίσης, να υπάρχουν και τα εικονίδια Internet Explorer, Outlook Express, και Σύνδεση με το Internet, που χρησιμεύουν για διάφορες εργασίες που έχουν σχέση με το Internet (περισσότερες λεπτομέρειες σχετικά θα αναφέρουμε στο τέταρτο κεφάλαιο του βιβλίου).
Στην κάτω αριστερή γωνία της οθόνης, βρίσκεται το κουμπί Έναρξη. Από εδώ αρχίζουν τα πάντα, από εδώ μπορείτε να φτάσετε σε κάθε γωνία του υπολογιστή σας και των περιφερειακών του συσκευών, από εδώ μπορείτε να κάνετε οποιονδήποτε χειρισμό είναι δυνατός με τον υπολογιστή σας.
Η Γραμμή Εργασιών και η Περιοχή Ενδείξεων (Αναγγελιών)
Στην κάτω μέρος της οθόνης υπάρχει μια γκρίζα λωρίδα. η περιοχή αυτή ονομάζεται γραμμή εργασιών και είναι ιδιαίτερα χρήσιμη στην εργασία με τα Windows 98. Η γραμμή εργασιών μπορεί επίσης να μεγαλώνει ή και να μετακινείται. Περισσότερα σχετικά με το θέμα αυτό θα βρείτε στην ειδική ενότητα για το χειρισμό της γραμμής εργασιών.
Στην κάτω δεξιά γωνία της οθόνης υπάρχει μια "βαθουλωμένη" περιοχή της γραμμής εργασιών. αυτή είναι η περιοχή ενδείξεων (ή "αναγγελιών"). Στην περιοχή αυτή, εμφανίζονται κάθε λογής χρήσιμες ενδείξεις, άλλες μόνιμα κι άλλες παροδικά.
Στο αριστερό μέρος της γραμμής εργασιών, δεξιά από το κουμπί Έναρξη, εμφανίζονται αρχικά τέσσερα εικονίδια προγραμμάτων. Στην πραγματικότητα αυτά τα τέσσερα εικονίδια αποτελούν μια γραμμή εργαλείων, δηλαδή ένα ειδικό σύνολο κουμπιών που σας επιτρέπουν την εκτέλεση εργασιών με ένα απλό πάτημα με το ποντίκι. Αυτή η γραμμή εργαλείων ονομάζεται γραμμή εργαλείων Γρήγορης εκκίνησης. Οι γραμμές εργαλείων είναι ένα πολύ συνηθισμένο χαρακτηριστικό όλων των σύγχρονων προγραμμάτων των υπολογιστών, και μια από τις σημαντικότερες ιδιότητές τους είναι ότι συνήθως μπορείτε να τις προσαρμόζετε ώστε να περιέχουν εκείνα ακριβώς τα κουμπιά που σας βολεύουν στη δουλειά σας.
Ενδείξεις στην περιοχή Αναγγελιών
Μερικές από τις πιο συνηθισμένες ενδείξεις που θα βρείτε στην περιοχή αναγγελιών είναι:
|
Ένδειξη |
Σημασία |
|
|
Ένδειξη γλώσσας. Αλλάζει με το συνδυασμό πλήκτρων αλλαγής γλώσσας (αριστερό Alt + Shift ή Ctrl + Shift) ή όταν πατάτε σε αυτή με το αριστερό πλήκτρο του ποντικιού. |
|
|
Ένδειξη ώρας. |
|
|
Ένταση ήχου (αν έχετε κάρτα ήχου στον υπολογιστή σας). |
|
|
Ένδειξη λειτουργίας εκτυπωτή. |
|
|
Ένδειξη λειτουργίας μόντεμ. |
Το ποντίκι (Εικόνα 9) είναι η άλλη διαδεδομένη συσκευή εισαγωγής δεδομένων και ανταλλαγής πληροφοριών με τον υπολογιστή. Σήμερα υπάρχουν ποντίκια σε πολλές μορφές, χρώματα, σχήματα (και, σύμφωνα με τη γάτα μου, και γεύσεις), με δύο (συνήθως) ή τρία πλήκτρα καθώς και με ροδάκι για ευκολότερο κατέβασμα σελίδων. Τα ποντίκια συνδέονται με την κεντρική μονάδα του υπολογιστή μέσω ενός καλωδίου (υπάρχουν, βέβαια, και τα σνομπ ποντίκια που χρησιμοποιούν κινητή τηλεφωνία, είναι δηλαδή ασύρματα και επικοινωνούν με υπέρυθρες ακτίνες με τον υπολογιστή) και σέρνονται με την κοιλιά τους (που κρύβει μια βαριά μπίλια) πάνω σε μια ειδική πλάκα (μπορείτε να την αποκαλείτε "ποντικοπινακίδα", "ποντικοδρόμιο", ή Εθνικό Στάδιο Μίνι Μάους) τοποθετημένη πάνω στο γραφείο σας.
Εικόνα 9. Το ηλεκτρονικό ποντίκι, απαραίτητο εργαλείο για την εργασία με τα Windows 98.
Οι χειρισμοί με το ποντίκι έχουν πολύ μεγάλη χρησιμότητα σε περιβάλλοντα γραφικών όπως είναι τα Windows, γι’ αυτό και θα περιγράψουμε αναλυτικά τις δυνατότητές τους στις αντίστοιχες ενότητες.
Σημείωση: Με την έλευση του Internet, ένα από τα σημαντικά πράγματα που άλλαξαν στη ζωή των χρηστών ηλεκτρονικών υπολογιστών είναι και ο τρόπος λειτουργίας του ποντικιού. Στις επόμενες ενότητες εμείς θεωρούμε ότι στον υπολογιστή σας είναι ενεργοποιημένος ο "κλασικός" τρόπος λειτουργίας του ποντικιού. Αν διαπιστώσετε ότι τα όσα αναφέρονται στις επόμενες ενότητες δεν μπορούν να εφαρμοστούν στον υπολογιστή σας, διαβάστε την ενότητα σχετικά με την Ενεργό επιφάνεια εργασίας, στο τέταρτο κεφάλαιο, για να δείτε πώς να επαναφέρετε τον "κλασικό" τρόπο λειτουργίας και μετά συνεχίστε στις επόμενες ενότητες.
Το κέντρο του χειρισμού του ποντικιού βασίζεται σε ένα σύμβολο (δείκτης του ποντικιού) που έχει σχήμα ανάλογο με την εργασία που εκτελείται (Πίνακας 2) και κινείται στην οθόνη ανάλογα με την κίνηση του ποντικιού. Αφού οδηγήσετε το δείκτη στο σημείο της οθόνης που θέλετε, μπορείτε να κάνετε επιλογές και να εκτελέσετε ενέργειες. για να ενημερώσετε το ποντίκι για την επιθυμία σας πατάτε το αριστερό ή το δεξιό πλήκτρο ή τα διπλοπατάτε (δηλαδή, πατάτε γρήγορα και διαδοχικά δύο φορές στο ίδιο σημείο). Καμιά φορά, το πάτημα μπορεί να συνδυάζεται με ταυτόχρονο πάτημα και κάποιου πλήκτρου ολίσθησης (shift key) από το πληκτρολόγιο. Υπάρχουν, επίσης κι άλλες τεχνικές, όπως το σύρσιμο και η μεταφορά και απόθεση (drag and drop). Περισσότερα για τις τεχνικές αυτές σε επόμενες ενότητες.
|
Δείκτης |
Σημασία |
|
|
Βασικός δείκτης κατάδειξης |
|
|
Δείκτες αλλαγής διαστάσεων |
|
|
Δείκτης μετακίνησης |
|
|
Δείκτης αναμονής |
|
|
Δείκτης αναζήτησης βοήθειας |
|
|
Δείκτης επιλογής ή εισαγωγής κειμένου |
|
|
Δείκτης "τηλεμεταφοράς" |
Πίνακας 2. Οι πιο συνηθισμένες μορφές του δείκτη του ποντικιού
Ο βασικός χειρισμός με το ποντίκι είναι το πάτημα (η κλικ). Θα πρέπει πρώτα να σύρετε το ποντίκι κινώντας το με τη μεγάλη μπίλια στην κοιλιά του πάνω στο ποντικοδρόμιό του και να οδηγήσετε το δείκτη στο σημείο της επιφάνειας εργασίας του υπολογιστή όπου θέλετε να κάνετε κάτι. Στη συνέχεια, θα πρέπει να πατήσετε και να αφήσετε γρήγορα ελεύθερο το πλήκτρο του ποντικιού.
Καθώς μετακινείτε το ποντίκι πάνω στο (πραγματικό) γραφείο σας, πολύ συχνά θα φτάνετε στην άκρη του γραφείου και δε θα έχετε άλλο χώρο ώστε, μετακινώντας το σώμα του ποντικιού, να μετακινήσετε το δείκτη εκεί που θέλετε στην επιφάνεια εργασίας. Δεν υπάρχει κανένας λόγος ανησυχίας: αρκεί να σηκώσετε το ποντίκι στον αέρα (οπότε η κίνηση του δείκτη στην οθόνη του υπολογιστή σταματάει) και να το ακουμπήσετε σε άλλο σημείο του (πραγματικού) σας γραφείου, όπου θα έχετε πια αρκετό χώρο για να μετακινήσετε το σώμα του ποντικιού και, μαζί του, το δείκτη στην οθόνη.
Αριστερό πλήκτρο - Δεξιό πλήκτρο
Για τη δουλειά με το ποντίκι στα Windows 98 ισχύουν δύο προϋποθέσεις. Η πρώτη είναι ότι το ποντίκι έχει δύο πλήκτρα (αν έχει τρία, το μεσαίο πλήκτρο είναι σχεδόν άχρηστο). Η δεύτερη προϋπόθεση είναι ότι το κύριο ή πρωτεύον (δηλαδή, το πιο σημαντικό) πλήκτρο είναι το αριστερό, ενώ το δευτερεύον πλήκτρο είναι το δεξιό. Η δεύτερη υπόθεση στηρίζεται στο γεγονός ότι ο κόσμος μας είναι, στην πλειοψηφία του, κόσμος δεξιόχειρων χρηστών.
Αν, πάντως, ανήκετε στη μειοψηφία των αριστερόχειρων χρηστών, μην αισθάνεστε μειονεκτικά. Πρώτα-πρώτα, οι στατιστικές δείχνουν ότι οι αριστερόχειρες είναι άτομα με καλλιτεχνικές ικανότητες σε μεγαλύτερο βαθμό από το μέσο όρο. Δεύτερον, μπορείτε να μετατρέψετε το ποντίκι σας σε "αριστερόχειρο", με κύριο πλήκτρο το δεξιό του και δευτερεύον το αριστερό. Η αλλαγή αυτή γίνεται από τον Πίνακα Ελέγχου και το εικονίδιο Ποντίκι (καρτέλα Κουμπιά, επιλογή Για αριστερόχειρες).
Προσοχή: Ακόμη κι αν κάνετε το ποντίκι σας "αριστερόχειρο", θα πρέπει να θυμάστε ότι παντού η οδηγία πατήστε το αριστερό πλήκτρο του ποντικιού σημαίνει ουσιαστικά πατήστε το κύριο πλήκτρο του ποντικιού και, επομένως, στα αριστερόχειρα ποντίκια θα πρέπει να πατήσετε με το δεξιό πλήκτρο του ποντικιού. Αντίστοιχα, η οδηγία πατήστε με το δεξιό πλήκτρο σημαίνει για τα "αριστερόχειρα" ποντίκια ότι πρέπει να πατήσετε με το αριστερό πλήκτρο του ποντικιού.
Αξίζει, τώρα, να κάνετε μερικές δοκιμές για το πάτημα και τη χρήση του ποντικιού.
Πρόκειται για μια χρήσιμη βοήθεια, που προσφέρεται για πολλά εργαλεία ή χειριστήρια των Windows 98. Αν δεν γνωρίζετε τι ακριβώς κάνει κάποιο εργαλείο ή χειριστήριο, δοκιμάστε να δείξετε σ’ αυτό με το δείκτη του ποντικιού και αφήστε τον πάνω στο χειριστήριο για μερικά δευτερόλεπτα. είναι πολύ πιθανό ότι θα εμφανιστεί κάποιο μικρό πλαίσιο με μια διευκρινιστική επιγραφή.
Πάτημα στην ένδειξη αγγλικών-ελληνικών
Το πλαίσιο με τις επιλογές γλώσσας κλείνει. Η ένδειξη γλώσσας στην περιοχή αναγγελιών αλλάζει σύμφωνα με την επιλογή που μόλις κάνατε.
Αν θέλετε να επιστρέψετε στην προηγούμενη γλώσσα, επαναλάβετε ξανά τις αντίστοιχες διαδικασίες.
Ανάλογη είναι η λειτουργία αριστερού και δεξιού πλήκτρου του ποντικιού σε ολόκληρη, σχεδόν, την έκταση των Windows 98 και των προγραμμάτων που έχουν σχεδιαστεί ειδικά γι' αυτά. Με το αριστερό πλήκτρο γίνονται συνήθως ενεργητικές επιλογές, εκτελούνται εντολές, κ.ο.κ., με κάπως γενικότερη εμβέλεια, ενώ με το δεξιό πλήκτρο του ποντικιού εμφανίζεται ένα μενού με συγκεκριμένες εντολές, επιλογές, ή δυνατότητες, που αφορούν το αντικείμενο στο οποίο δείχνει ο δείκτης του ποντικιού.
Δεξιό πάτημα στην επιφάνεια εργασίας
Ενδιαφέρουσες δυνατότητες προσφέρουν επίσης τα μενού που ανοίγουν όταν πατήσετε με το δεξιό πλήκτρο του ποντικιού πάνω στα εικονίδια της επιφάνειας εργασίας. Δοκιμάστε τις!
Το κουμπί που θα πατήσετε χιλιάδες φορές καθώς δουλεύετε στα Windows 98 είναι το κουμπί Έναρξη, στην κάτω αριστερή γωνία της επιφάνειας εργασίας. Δοκιμάστε το!
Εικόνα 10. Το μενού Έναρξη οδηγεί στο υπομενού Βοηθήματα, που οδηγεί με τη σειρά του στο υπομενού Παιχνίδια, το οποίο περιέχει τα παιχνίδια που προσφέρουν τα Windows 98.
Μια πολύ χρήσιμη τεχνική είναι η επιλογή αντικειμένων. Για να εφαρμόσετε κάποια διαταγή σε ένα ή περισσότερα αντικείμενα, θα πρέπει πρώτα να τα επιλέξετε. Η επιλογή ενός αντικειμένου γίνεται με δείξιμό του και στη συνέχεια με πάτημα του αριστερού πλήκτρου του ποντικιού. Τα επιλεγμένα αντικείμενα διακρίνονται από την αλλαγή των χρωμάτων τους στην οθόνη (ο χρωματισμός αλλάζει έτσι που να θυμίζει μια "αρνητική" εικόνα).
Μπορείτε, επίσης, να επιλέγετε πολλά αντικείμενα ταυτόχρονα. Περισσότερες πληροφορίες γι' αυτό το θέμα θα βρείτε στην ενότητα "Η πολλαπλή επιλογή".
Μια ειδική κατηγορία πατήματος με το ποντίκι είναι το διπλοπάτημα. Το διπλοπάτημα δεν είναι τίποτε περισσότερο από δύο διαδοχικά πατήματα, που γίνονται το ένα μετά το άλλο και αρκετά γρήγορα.
Σημείωση: Αν τα διαδοχικά πατήματα δεν γίνουν "αρκετά γρήγορα", ο υπολογιστής θα τα θεωρήσει διαδοχικά απλά πατήματα. Μπορεί να χρειαστεί να εξασκηθείτε λίγο μέχρι να βρείτε τον κατάλληλο ρυθμό των δύο διαδοχικών πατημάτων που ο υπολογιστής σας αντιλαμβάνεται ως διπλοπάτημα.
Διπλοπάτημα στο εικονίδιο Ο Υπολογιστής μου
Ένας καλός τρόπος για να συνηθίσετε στην ταχύτητα του διπλοπατήματος είναι εξασκώντας την, π.χ. πάνω στα εικονίδια της επιφάνειας εργασίας. Έτσι, αν δείξετε πάνω στο εικονίδιο Ο Υπολογιστής μου και διπλοπατήσετε "σωστά", το εικονίδιο θα ανοίξει και θα παρουσιάσει σε ένα παράθυρο τα "σωθικά" του υπολογιστή σας (Εικόνα 11), διαφορετικά θα παραμείνει απλώς επιλεγμένο.
Εικόνα 11. Το παράθυρο Ο Υπολογιστής μου
Το παράθυρο και τα περιεχόμενά του
Τα παράθυρα (στα αγγλικά, windows) είναι μια από τις σημαντικότερες κατηγορίες αντικειμένων που θα συναντήσετε στα Windows 98. Υπάρχουν παράθυρα πολλών κατηγοριών και χρήσεων, αλλά στα περισσότερα παράθυρα θα συναντήσετε τα ίδια βασικά στοιχεία.
Γι' αυτόν το λόγο θα πρέπει να είστε εξοικειωμένοι με τη γεωγραφία των παραθύρων και τη χρήση των διαφόρων χειριστηρίων τους. Το κέρδος από αυτή τη γνώση είναι πολλαπλό, αφού σε όλα τα προγράμματα των Windows 98 τα παράθυρα λειτουργούν παρόμοια και ο χειρισμός τους γίνεται με τον ίδιο τρόπο.
Χρησιμοποιώντας, λοιπόν, ως παράδειγμα το παράθυρο της Εικόνας 11, παρατηρούμε ότι: κάθε παράθυρο έχει ορθογώνιο σχήμα και οι πλευρές του ονομάζονται όρια. Οι διαστάσεις του παραθύρου αυξομειώνονται με μετακίνηση των ορίων του με τη βοήθεια του ποντικιού.
Αλλάξτε τις διαστάσεις του παραθύρου
Ο δείκτης αλλαγής διαστάσεων των παραθύρων έχει διαφορετικό σχήμα ανάλογα με τη διεύθυνση προς την οποία θα γίνει η μεταβολή. Όταν, μάλιστα, τοποθετηθεί σε μια από τις γωνίες του παραθύρου, ο δείκτης γίνεται διαγώνιος και η μεταβολή των διαστάσεων γίνεται σε δύο διαστάσεις: και οριζόντια και κατακόρυφα.
Στην πάνω πλευρά του παραθύρου υπάρχει η γραμμή τίτλου του. Ανάλογα με το είδος του παραθύρου, στη γραμμή αυτή εμφανίζεται το όνομά του (εφόσον πρόκειται για παράθυρο εφαρμογής ή προγράμματος) ή το όνομα του εγγράφου (εφόσον πρόκειται για θυγατρικό παράθυρο ενός παραθύρου εφαρμογής). Εδώ εμφανίζεται το όνομα του παραθύρου της επιφάνειας εργασίας (Ο Υπολογιστής μου).
Εικόνα 12. Μετακίνηση του δεξιού ορίου του παραθύρου
Στη δεξιά άκρη της γραμμής τίτλου βρίσκονται τα τρία κουμπιά χειρισμού του παραθύρου. Τα κουμπιά αυτά είναι, από αριστερά προς τα δεξιά, το κουμπί Ελαχιστοποίησης, το κουμπί Μεγιστοποίησης ή κουμπί Επαναφοράς (ανάλογα με την περίπτωση), και το κουμπί Κλεισίματος (Εικόνα 13). Ο χειρισμός των κουμπιών αυτών γίνεται με πάτημά τους με το αριστερό πλήκτρο του ποντικιού.
Εικόνα 13. Τα κουμπιά χειρισμού των παραθύρων
Δοκιμάστε τα κουμπιά χειρισμού των παραθύρων
Εικόνα 14. Το παράθυρο Ο Υπολογιστής μου, ελαχιστοποιημένο σε κουμπί της γραμμής εργασιών
Εικόνα 15. Το μεγιστοποιημένο παράθυρο Ο Υπολογιστής μου. Παρατηρήστε το τροποποιημένο κουμπί Επαναφοράς.
Θα εμφανιστεί ένα μενού που προσφέρει τις διαταγές Επαναφορά, Μεγιστοποίηση, και Κλείσιμο. Όποια διαταγή από αυτές επιλέξετε, το παράθυρο θα αντιδράσει σαν να είχατε πατήσει στο αντίστοιχο κουμπί. Οι διαταγές Μετακίνηση, Αλλαγή μεγέθους, και Ελαχιστοποίηση είναι αδρανείς όταν ένα παράθυρο είναι ελαχιστοποιημένο σε κουμπί της γραμμής εργασιών, αλλά είναι στη διάθεσή σας αν πατήσετε με το δεξιό πλήκτρο του ποντικιού πάνω στη γραμμή τίτλου οποιουδήποτε ανοιχτού παραθύρου.
Κάτω από τη γραμμή τίτλου των παραθύρων βρίσκεται η γραμμή μενού. Στη γραμμή μενού υπάρχουν τα ονόματα των μενού — στο παράθυρο Ο Υπολογιστής μου πρόκειται για τα μενού Αρχείο, Επεξεργασία, Προβολή, Μετάβαση, Αγαπημένα, και Βοήθεια.
Οδηγήστε το δείκτη του ποντικιού πάνω σε οποιοδήποτε από αυτά τα μενού και πατήστε με το αριστερό πλήκτρο του ποντικιού. Αμέσως θα εμφανιστεί το "κρυμμένο" μενού, που προσφέρει μια σειρά από εντολές και επιλογές.
Για να εκτελέσετε κάποια από τις εντολές του μενού ή να ενεργοποιήσετε κάποια από τις επιλογές του, δείξτε σε αυτή με το δείκτη του ποντικιού και πατήστε το αριστερό πλήκτρο του ποντικιού.
Σε μια διασύνδεση γραφικών με το χρήστη, όπως είναι τα Windows 98, τα μενού προσφέρουν τον κύριο τρόπο εργασίας με προγράμματα. Όλες οι δυνατότητες που μπορεί να υλοποιήσει κάποιο πρόγραμμα είναι διαθέσιμες στο χρήστη μέσω κάποιων μενού.
Η γενική χρήση των μενού σε όλα τα προγράμματα των Windows 98 είναι παρόμοια: Άνοιγμα του μενού, Εκλογή της ενέργειας, Πάτημα του ποντικιού για ενεργοποίηση. Όποιος χρησιμοποιήσει μια φορά στη ζωή του τα μενού, σε οποιοδήποτε πρόγραμμα των Windows 98, γνωρίζει πώς να χρησιμοποιεί τα μενού σε όλα τα προγράμματα των Windows 98. Η δυνατότητα αυτή διευκολύνει αφάνταστα τη γνωριμία με νέα προγράμματα και την εκμάθησή τους, αφού ο βασικός τρόπος εργασίας είναι ήδη γνωστός.
Πολύ βοηθάει, επίσης, η χρήση παρόμοιων μενού. Για τη διευκόλυνση των χρηστών των προγραμμάτων τους, η συντριπτική πλειοψηφία των εταιρειών κατασκευής λογισμικού (δηλαδή προγραμμάτων και εφαρμογών) για τα Windows 98 τοποθετούν τις εντολές που είναι κοινές σε όλα τα προγράμματα σε ίδια μενού. Έτσι, σε όλα (οι εξαιρέσεις επιβεβαιώνουν τον κανόνα) τα προγράμματα για Windows 98 θα βρείτε ένα μενού File (Αρχείο), όπου βρίσκονται όλες οι εντολές και δυνατότητες γενικότερης διαχείρισης (π.χ., ονομασία και αποθήκευση αρχείων, εκτύπωση περιεχομένων, κ.ο.κ.), ένα μενού Edit (Επεξεργασία) όπου βρίσκονται διάφορες βασικές (και, ανάλογα με το πρόγραμμα, και λιγότερο βασικές) εντολές επεξεργασίας (αντιγραφή, επικόλληση, διαγραφή, κ.ο.κ.), και ένα μενού Help (Βοήθεια) όπου μπορείτε να αναζητάτε πληροφορίες για το πρόγραμμα και τη χρήση του.
Πολύ συχνά υπάρχει επίσης το μενού View (Προβολή), που περιέχει εντολές και επιλογές διαφορετικής παρουσίασης των περιεχομένων του παραθύρου στην οθόνη, και το μενού Format (Μορφοποίηση) που περιέχει εντολές και επιλογές για τη βελτίωση της εικόνας των περιεχομένων του παραθύρου (π.χ., την παρουσίαση κειμένου ή αριθμών με έντονα γράμματα).
Εικόνα 16. Μενού: Πτυσσόμενα, Συντόμευσης, Υπομενού
Αν ανοίξετε το μενού Προβολή στο παράθυρο Ο Υπολογιστής μου, θα παρατηρήσετε ότι οι διάφορες καταχωρίσεις είναι ομαδοποιημένες με τη βοήθεια οριζοντίων διαχωριστικών γραμμών. Αυτός είναι ένας από τους συμβολισμούς που χρησιμοποιούνται για τις καταχωρίσεις των μενού, και χρησιμεύει για να σας βοηθήσει να βρίσκετε συναφείς εντολές και επιλογές.
Αν παρατηρήσετε προσεκτικά το μενού Προβολή στην Εικόνα 17, θα παρατηρήσετε κι άλλα σύμβολα και σημάδια στις καταχωρίσεις του. Πρόκειται για συμβολισμούς που σας δίνουν μια πρώτη ιδέα για το τι είδους καταχωρίσεις είναι. Ο Πίνακας 3 παρουσιάζει τα σύμβολα αυτά και τη σημασία τους:
Εικόνα 17. Το μενού Προβολή στο παράθυρο Ο Υπολογιστής μου
|
Σύμβολο |
Σημασία |
|
|
Βούλα. Έχει ενεργοποιηθεί μία από πολλές ισότιμες επιλογές. Στην Εικόνα 17 έχει ενεργοποιηθεί ο τρόπος προβολής Μεγάλα εικονίδια από τους τέσσερις διαθέσιμους τρόπους προβολής (οι άλλοι τρόποι είναι Μικρά εικονίδια, Λίστα, και Λεπτομέρειες). |
|
|
Σφήνα (μαύρο τριγωνάκι). Ανοίγει ένα πλευρικό υπομενού. Στην Εικόνα 17, η διαταγή Τακτοποίηση εικονιδίων ανοίγει ένα πτυσσόμενο πλευρικό υπομενού με ειδικότερες επιλογές για τον τρόπο ταξινόμησης των εικονιδίων. |
|
|
Τσεκάρισμα ή σύμβολο ελέγχου. Έχει ενεργοποιηθεί μια προαιρετική επιλογή. Στην Εικόνα 17 έχει ενεργοποιηθεί η προβολή της γραμμής κατάστασης και της γραμμής εργαλείων. Για την απενεργοποίηση μιας ενεργοποιημένης επιλογής αρκεί να την ξαναεπιλέξετε (δηλαδή, λειτουργεί σαν διακόπτης "ανοιχτό-κλειστό"). |
|
|
Αποσιωπητικά. Η διαταγή αυτή ανοίγει ένα πλαίσιο διαλόγου για να κάνετε ειδικότερες ρυθμίσεις και επιλογές. Στην Εικόνα 17 η διαταγή Επιλογές φακέλων ανοίγει ένα παράθυρο με τρεις καρτέλες όπου μπορείτε να κάνετε διάφορες επιλογές που έχουν σχέση με θέματα απεικόνισης των περιεχομένων του παραθύρου. |
|
|
Υπογράμμιση. Το υπογραμμισμένο γράμμα σάς επιτρέπει να εκτελέσετε μια εντολή με το πληκτρολόγιο. απλώς πατήστε το πλήκτρο με το υπογραμμισμένο γράμμα. Για παράδειγμα, στην Εικόνα 17 αρκεί να πατήσετε το πλήκτρο Ε για να εμφανιστεί το παράθυρο της εντολής Επιλογές φακέλων. Προσοχή: Για να ανοίξετε το κύριο μενού, θα πρέπει να πατήσετε το πλήκτρο του γράμματος μαζί με το πλήκτρο Alt. Π.χ., πρέπει να πατήσετε Alt-R (δηλαδή το "ρ") για να ανοίξετε το μενού Προβολή. Εδώ υπάρχει κάτι που πρέπει να προσέξετε. Αν πατήσετε το πλήκτρο Alt για να ανοίξετε κάποιο μενού και μετά μετανιώσετε, θα βρεθείτε σε μία κατάσταση που θα σας προβληματίσει επειδή το πρόγραμμά σας θα φαίνεται να μην αντιδράει σε τίποτε. Μην ανησυχήσετε. Απλώς έχετε ενεργοποιήσει τη γραμμή μενού. Ξαναπατήστε το πλήκτρο Alt και όλα θα επιστρέψουν στην κανονική τους κατάσταση. |
Πίνακας 3. Σημάδια στις καταχωρίσεις των μενού
Πολύ συχνά, μια ιδιαίτερα χρήσιμη περιοχή των παραθύρων στα Windows 98 είναι η γραμμή στο κάτω μέρος τους (Εικόνα 17). Στη γραμμή αυτή, που ονομάζεται συνήθως γραμμή κατάστασης, εμφανίζονται πληροφορίες σχετικά με τα περιεχόμενα του παραθύρου, τις τρέχουσες εργασίες, κ.ά.
Η γραμμή εργαλείων (Εικόνα 17) είναι μια ακόμη χρήσιμη οπτική βοήθεια για όποιον εργάζεται στο περιβάλλον των Windows 98. Αντί να πρέπει να θυμάστε σε ποια μενού βρίσκονται οι εντολές που χρησιμοποιείτε πιο συχνά, αρκεί να κοιτάξετε στη γραμμή εργαλείων όπου υπάρχουν κουμπιά με χαρακτηριστική εικόνα στην πρόσοψή τους. Το πάτημα σε καθένα από αυτά τα κουμπιά ισοδυναμεί με αναζήτηση στα μενού και υπομενού και, στη συνέχεια, εκτέλεση της εντολής που αντιπροσωπεύει το κουμπί.
Συμβουλή: Για να θυμηθείτε ποια εντολή αντιπροσωπεύει το κάθε κουμπί, οδηγήστε πάνω στο κουμπί το δείκτη του ποντικιού και αφήστε τον εκεί για μερικά δευτερόλεπτα. Θα εμφανιστεί ένα μικρό πλαίσιο με την ονομασία του κουμπιού — που είναι και η εντολή που θα εκτελεστεί με το πάτημά του.
Οι γραμμές εργαλείων με τα κουμπιά εκτέλεσης εντολών είναι ένα από τα ισχυρότερα όπλα στο οπλοστάσιο του χρήστη των Windows 98 και των προγραμμάτων για τα Windows 98. Σε ισχυρά προγράμματα με πολλές δυνατότητες, δεν είναι καθόλου απίθανο να υπάρχουν δύο, τρεις, ή και περισσότερες γραμμές εργαλείων, ομαδοποιημένων κατά συγκεκριμένες εργασίες. Τέτοια προγράμματα, μάλιστα, σας προσφέρουν συχνά και τη δυνατότητα να ορίζετε δικές σας εντολές και να φτιάχνετε τα δικά σας κουμπιά για να τις εκτελείτε.
Συμβουλή: Οι γραμμές εργαλείων μειώνουν τον ελεύθερο χώρο των παραθύρων. Αν δεν σας είναι απαραίτητες οι γραμμές εργαλείων και θέλετε να κερδίσετε χώρο στο παράθυρο, μπορείτε εύκολα να απενεργοποιήσετε την εμφάνισή τους στην οθόνη. Για το σκοπό αυτόν, αρκεί να απενεργοποιήσετε την επιλογή Γραμμή εργαλείων (συνήθως βρίσκεται μέσα στο μενού Προβολή).
Πολύ συχνά, στις γραμμές εργαλείων θα συναντήσετε και διάφορους πτυσσόμενους καταλόγους επιλογών. Η γραμμή εργαλείων στο παράθυρο Ο Υπολογιστής μου διαθέτει τον πτυσσόμενο κατάλογο Διεύθυνση. Για να ανοίξετε τον πτυσσόμενο κατάλογο θα πρέπει να πατήσετε στο κουμπί του καταλόγου — αυτό με το βέλος που δείχνει προς τα κάτω. Στη συνέχεια, μπορείτε να διαλέξετε από τα περιεχόμενα του καταλόγου όποια επιλογή θέλετε.
Η επιφάνεια της οθόνης σας είναι περιορισμένη και, μια και δεν υπάρχει περιορισμός στο πλήθος των περιεχομένων των παραθύρων, είναι πολύ πιθανό να υπάρχουν περιπτώσεις που δε θα χωρούν να εμφανιστούν στην οθόνη όλα τα περιεχόμενα ενός παραθύρου.
Υπάρχει, φυσικά, και η αντίθετη περίπτωση: για να κάνετε χώρο στην οθόνη (για παράδειγμα, προκειμένου να έχετε ανοιχτά πολλά παράθυρα ή για να μη σκεπάζει ένα παράθυρο κάτι χρήσιμο που βρίσκεται από κάτω του) μπορεί να μικρύνετε ένα παράθυρο τόσο πολύ που και πάλι να μην έχει αρκετό χώρο για να εμφανίσει όλα τα περιεχόμενά του(Εικόνα 18).
Εικόνα 18. Το παράθυρο Ο Υπολογιστής μου έχει μικρύνει και δεν είναι ορατά όλα τα περιεχόμενά του.
Αν θέλετε να μικρύνετε κι εσείς το παράθυρο Ο Υπολογιστής μου όπως στην Εικόνα 18, οδηγήστε το δείκτη του ποντικιού στην κάτω δεξιά γωνία του παραθύρου, και όταν ο δείκτης μεταβληθεί σε διαγώνιο δείκτη αλλαγής διαστάσεων μετακινήστε την κάτω δεξιά γωνία όσο χρειάζεται προς τα πάνω και αριστερά.
Στη δεξιά και στην κάτω πλευρά του παραθύρου Ο Υπολογιστής μου εμφανίζονται τώρα οι γραμμές κύλισης. Οι γραμμές κύλισης (Εικόνα 19 και Εικόνα 20) εμφανίζονται κάθε φορά που ο διαθέσιμος χώρος του παραθύρου δεν επαρκεί για την εμφάνιση όλων των περιεχομένων του.
Γραμμές κύλισης εμφανίζονται και σε άλλες περιπτώσεις, όπως σε καταλόγους επιλογών ή άλλων περιεχομένων που είναι περισσότερα από το χώρο που υπάρχει διαθέσιμος για την παρουσίασή τους.
Ο χειρισμός των γραμμών κύλισης είναι πολύ απλός. για να τον καταλάβετε εύκολα, φανταστείτε ότι ολόκληρη η γραμμή κύλισης αντιπροσωπεύει ένα πολύ μεγάλο παράθυρο όπου όλα τα περιεχόμενά του θα είναι ορατά, και ότι το πλαίσιο κύλισης δείχνει το μέρος του "πολύ μεγάλου" παραθύρου που είναι ορατό στην οθόνη.
Εικόνα 19. Οριζόντια γραμμή κύλισης με βέλη κύλισης και πλαίσιο κύλισης
Εικόνα 20. Κατακόρυφη γραμμή κύλισης με βέλη κύλισης και πλαίσιο κύλισης
Μετακινώντας το πλαίσιο κύλισης πάνω-κάτω ή αριστερά-δεξιά, ανάλογα με το αν η γραμμή κύλισης είναι κατακόρυφη ή οριζόντια, μετακινείτε και το ορατό μέρος των περιεχομένων του παραθύρου. (Για να μετακινήσετε το πλαίσιο κύλισης, πατήστε σ’ αυτό με το αριστερό πλήκτρο του ποντικιού και μετακινήστε το ποντίκι κρατώντας πατημένο το πλήκτρο του σε όλη τη διάρκεια της μετακίνησης.) Δοκιμάστε το — είναι ο καλύτερος τρόπος για να το καταλάβετε.
Αλλά και τα υπόλοιπα χειριστήρια των γραμμών κύλισης θα σας φανούν πολύ χρήσιμα:
Τέλος, ακόμη και το μέγεθος του πλαισίου κύλισης έχει σημασία: όσο μεγαλύτερο είναι το πλαίσιο σε σχέση με τη γραμμή κύλισης, τόσο περισσότερο μέρος του συνολικού "πολύ μεγάλου" παραθύρου είναι ορατό στην οθόνη.
Εκτός από το πάτημα (με το αριστερό ή με το δεξιό πλήκτρο του ποντικιού), το διπλοπάτημα και την επιλογή, το ποντίκι είναι βασικό και για άλλους χειρισμούς. Ένας από τους βασικότερους χειρισμούς είναι η μεταφορά.
Ένα ήδη γνωστό παράδειγμα μεταφοράς αποτελεί η κίνηση του πλαισίου κύλισης μέσα στη γραμμή κύλισης. Η μεταφορά γίνεται σε τέσσερα βήματα:
Το αντικείμενο μεταφέρθηκε εκεί που θέλατε. Μπορείτε να δοκιμάσετε τη μεταφορά με κάθε είδους αντικείμενα, π.χ. με εικονίδια της επιφάνειας εργασίας.
Μεταφορά εικονιδίου μονάδας δισκετών μέσα στο παράθυρο
Ένα άλλο παράδειγμα προσφέρει η μεταφορά του εικονιδίου της μονάδας δισκετών μέσα στο παράθυρο Ο Υπολογιστής μου. Δοκιμάστε το (Εικόνα 21).
Εικόνα 21. Μεταφορά του εικονιδίου της μονάδας δισκετών μέσα στο παράθυρο Ο Υπολογιστής μου: α) επιλογή του εικονιδίου, β) μετακίνηση γ) απόθεση του εικονιδίου στη νέα του θέση
Μεταφορά εικονιδίου μονάδας δισκετών πάνω
στην
επιφάνεια εργασίας και δημιουργία συντόμευσης
Δοκιμάστε τώρα κάτι άλλο — τη μεταφορά του εικονιδίου της μονάδας δισκετών πάνω στην επιφάνεια εργασίας. Ακολουθήστε την ίδια διαδικασία: επιλογή, μετακίνηση, και απόθεση του εικονιδίου πάνω στην επιφάνεια εργασίας.
Ξαφνικά, στην οθόνη σας θα εμφανιστεί ένα πλαίσιο που σας ενημερώνει ότι αυτή η μεταφορά είναι αδύνατη και σας ρωτάει αν θέλετε να δημιουργηθεί μια συντόμευση (shortcut). Απαντήστε καταφατικά (πατήστε στο κουμπί Ναι).
Στην επιφάνεια εργασίας θα δημιουργηθεί μια συντόμευση της μονάδας δισκετών. η συντόμευση αναγνωρίζεται από τον τίτλο του εικονιδίου (που αρχίζει με τις λέξεις Συντόμευση για το…) και από το μικρό καμπύλο βέλος στην κάτω αριστερή γωνία του εικονιδίου, όπως στην παρακάτω εικόνα.
Συντομεύσεις: ο γρήγορος δρόμος
Οι συντομεύσεις (shortcuts) είναι μια πολύ χρήσιμη δυνατότητα που σας προσφέρουν τα Windows 98. Ουσιαστικά, πρόκειται για εργαλεία παραπομπής σε συγκεκριμένο θέμα (το εικονίδιο της συντόμευσης της μονάδας δισκετών, που δημιουργήσατε προηγουμένως, σας δίνει άμεση πρόσβαση στη μονάδα δισκετών χωρίς να είναι αναγκαίο να ανοίξετε πρώτα το παράθυρο Ο Υπολογιστής μου).
Συντομεύσεις μπορείτε να δημιουργείτε σε διάφορα σημεία των Windows 98. Οι έμπειροι χρήστες κάνουν πραγματικά θαύματα με αυτή τη δυνατότητα. Θα διαπιστώσετε κι εσείς τη χρησιμότητα της συντόμευσης για τη μονάδα δισκετών την επόμενη φορά που θα θελήσετε να δείτε τα περιεχόμενα μιας δισκέτας ή να τη φορμάρετε. Αν δεν έχετε ήδη φορμαρισμένες δισκέτες, θα βρείτε στο βιβλίο αυτό μια ειδική ενότητα.
Το ποντίκι σάς προσφέρει, επίσης, τη δυνατότητα να επιλέγετε πολλά αντικείμενα ταυτόχρονα, για να εργαστείτε με όλα τα αντικείμενα μαζί (π.χ., για να τα διαγράψετε όλα μαζί). Υπάρχουν δύο τρόποι επιλογής: μόνο με το ποντίκι ή με τη συνεργασία ποντικιού και πληκτρολογίου.
Πολλαπλή επιλογή μόνο με το ποντίκι
Για να επιλέξετε πολλά αντικείμενα χρησιμοποιώντας μόνο το ποντίκι, αρκεί να σχεδιάσετε με το δείκτη του ποντικιού — και κρατώντας πατημένο το αριστερό πλήκτρο του — ένα πλαίσιο που να περιέχει όλα αυτά τα αντικείμενα. Για παράδειγμα, για να επιλέξετε στην επιφάνεια εργασίας τα εικονίδια Ο Υπολογιστής μου, Τα έγγραφά μου, και Internet Explorer (που βρίσκονται, κανονικά, το ένα κάτω από το άλλο) ακολουθήστε την εξής διαδικασία:
Στην οθόνη εμφανίζεται ένα πλαίσιο με διακεκομμένη γραμμή, που περιβάλλει τα τρία εικονίδια. Τα τρία εικονίδια αλλάζουν χρώμα (γίνονται "αρνητικά"), πράγμα που δείχνει ότι είναι επιλεγμένα (Εικόνα 22).
Εικόνα 22. Πολλαπλή επιλογή με το ποντίκι
Πατήστε σε κάποιο κενό σημείο της επιφάνειας εργασίας. Τα τρία εικονίδια αποεπιλέγονται και η τύχη του καθενός αποσυνδέεται από τα άλλα.
Πολλαπλή επιλογή με τη συνεργασία ποντικιού και πληκτρολογίου
Η επιλογή πολλών συνεχών αντικειμένων μπορεί να γίνει και με άλλον τρόπο, με τη συνεργασία ποντικιού και πληκτρολογίου. Για παράδειγμα:
Επιλέξατε και πάλι τα τρία εικονίδια του προηγουμένου παραδείγματος.
Η διαδικασία επιλογής με Shift+ποντίκι είναι επαρκής αν τα αντικείμενα είναι συνεχόμενα. αν θέλετε να επιλέξετε "σκόρπια" αντικείμενα, θα πρέπει να χρησιμοποιήσετε το πλήκτρο Ctrl.
Αφήστε ελεύθερο το πλήκτρο Ctrl. Έτσι επιλέξατε τρία μη συνεχόμενα εικονίδια.
Στο βιβλίο αυτό θα βρείτε πολλές πληροφορίες για θέματα σχετικά με δισκέτες. εδώ είναι μια καλή ευκαιρία για να σας δείξουμε πώς να φορμάρετε νέες δισκέτες.
Το φορμάρισμα των δισκετών είναι μια απαραίτητη διαδικασία για την προετοιμασία των δισκετών, ώστε να είναι δυνατή η αποθήκευση δεδομένων σ’ αυτές. Ακόμη κι αν αγοράζετε έτοιμες φορμαρισμένες δισκέτες, είναι καλό να γνωρίζετε πώς γίνεται το φορμάρισμα, επειδή με τον τρόπο αυτόν μπορείτε επίσης να καθαρίζετε οριστικά τις δισκέτες σας από ο,τιδήποτε μπορεί να περιέχουν (φυσικά, με μεγάλη προσοχή!).
Η διαδικασία φορμαρίσματος θα αρχίσει. Όταν ολοκληρωθεί, θα εμφανιστεί ένα πλαίσιο με ενημερωτικές πληροφορίες. Διαβάστε τις και πατήστε στο κουμπί Κλεισίματος του πλαισίου διαλόγου.
Μέχρι πριν από λίγα χρόνια, το πληκτρολόγιο ήταν σχεδόν αποκλειστικά η κυριότερη συσκευή επικοινωνίας του χρήστη με τον υπολογιστή. Σήμερα, με την εξέλιξη των διασυνδέσεων χρήστη μέσω γραφικών, δηλαδή των προγραμμάτων που χρησιμοποιούν γραφικά στην οθόνη για να διευκολύνουν τη χρήση των υπολογιστών, το πληκτρολόγιο πρέπει να μοιραστεί τη σχεδόν απόλυτη κυριαρχία του με το ποντίκι, τουλάχιστον ως προς το θέμα της εισαγωγής εντολών και οδηγιών προς τον υπολογιστή. Φυσικά, για την εισαγωγή δεδομένων (λέξεων, αριθμών, κ.ο.κ.), το πληκτρολόγιο εξακολουθεί να έχει τον κύριο ρόλο.
Το πληκτρολόγιο (Εικόνα 23) έχει το μεγαλύτερο "οικογενειακό δέντρο" απ’ όλα τα εξαρτήματα των υπολογιστών. Όποιος έχει δει μια γραφομηχανή, αναγνωρίζει αμέσως από πού κατάγεται το σημερινό πληκτρολόγιο. Μάλιστα, η κεντρική περιοχή του πληκτρολογίου έχει λίγες μόνο διαφορές από τις παλιές γραφομηχανές.
Η προφανής χρησιμότητα του πληκτρολογίου είναι για να πληκτρολογείτε λέξεις, αριθμούς, εντολές, κ.λπ. αλλά, γι’ αυτό αρκούν τα πλήκτρα της κεντρικής πινακίδας. Το πληκτρολόγιο του υπολογιστή έχει πολλές ακόμη δυνατότητες. Ας δούμε λοιπόν το πληκτρολόγιο από πιο κοντά.
Το σύγχρονο πληκτρολόγιο είναι άμεσος απόγονος του πληκτρολογίου Selectric της πρώτης ηλεκτρονικής γραφομηχανής (δεκαετία του 1960). Στη σημερινή του μορφή, ένα πληκτρολόγιο χωρίζεται σε υποπεριοχές με πλήκτρα που (συνήθως) χρησιμεύουν για παρόμοιες εργασίες. Για οπτική διευκόλυνση του χρήστη, ορισμένα πλήκτρα είναι γκρίζα, άλλα πλήκτρα έχουν περίεργο σχήμα, ενώ υπάρχουν και πλήκτρα με χρωματιστή επιγραφή.
Εικόνα 23. Ένα σύγχρονο πληκτρολόγιο
Εικόνα 24. Η πάνω σειρά του πληκτρολογίου
Η πάνω σειρά
Το πλήκτρο διαφυγής:Στην πάνω αριστερή γωνία του πληκτρολογίου βλέπετε ένα μοναχικό (συνήθως γκρίζο) πλήκτρο, με την επιγραφή Esc (από την αγγλική λέξη Escape που σημαίνει "διαφυγή"). Σε πολλές περιπτώσεις αυτό το πλήκτρο θα σας βγάλει από δύσκολες καταστάσεις: όταν δεν έχετε τι άλλο να κάνετε, συχνά το πλήκτρο διαφυγής (ή πλήκτρο Esc) θα σας προσφέρει έναν τρόπο για να ξεφύγετε από το αδιέξοδο που έχετε βρεθεί. Σε άλλα πάλι προγράμματα, το πλήκτρο Esc λειτουργεί ως πλήκτρο Ακύρωσης (αναφέρεται και με το αγγλικό του όνομα, ως πλήκτρο "Cancel").
Τα πλήκτρα λειτουργιών:Στην πάνω-πάνω γραμμή του πληκτρολογίου σας θα δείτε αμέσως τρεις τετράδες πλήκτρων με επιγραφή από F1 μέχρι F12. Τα πλήκτρα αυτά, όπως βλέπετε και στην Εικόνα 24, ονομάζονται πλήκτρα λειτουργιών και χρησιμεύουν για "ειδικές αποστολές" που τους αναθέτει το κάθε πρόγραμμα — συνήθως, οι αποστολές διαφέρουν από πρόγραμμα σε πρόγραμμα. Για οπτική — και μόνο — διευκόλυνση, πολλές φορές τα πλήκτρα λειτουργιών F5-F8 είναι γκρίζα, ενώ τα υπόλοιπα λευκά.
Σημείωση: Από καιρό σε καιρό, μπορεί να συναντήσετε τα παλιά πληκτρολόγια (δεν τα κατασκευάζουν πια) που είχαν τα πλήκτρα λειτουργιών στο αριστερό άκρο του πληκτρολογίου. Τα πληκτρολόγια αυτά είχαν μόνο δέκα πλήκτρα λειτουργιών και, γι’ αυτόν το λόγο, ακόμη και σήμερα τα περισσότερα προγράμματα δε χρησιμοποιούν τα πλήκτρα F11 και F12. Έτσι, μπορείτε να χρησιμοποιείτε νέα προγράμματα και με τα παλιά πληκτρολόγια. (Αυτός είναι και ο λόγος που δεν είχαν εμπορική επιτυχία και τα πληκτρολόγια με 15 ή και με 20 πλήκτρα λειτουργιών που κατασκεύασαν διάφορες εταιρείες.)
Συμβουλή: Αν και κάθε εταιρεία χρησιμοποιεί τα πλήκτρα λειτουργιών στα προγράμματά της με όποιον τρόπο θέλει, πάρα πολλά προγράμματα χρησιμοποιούν το πλήκτρο F1 ως πλήκτρο άμεσης βοήθειας, δηλαδή ως ένα πλήκτρο που, όταν το πατήσετε, στην οθόνη εμφανίζεται ένα κείμενο ή μια υπόδειξη που έχει σχέση με τη δουλειά που κάνετε εκείνη τη στιγμή τον υπολογιστή σας. Αν δουλεύετε σε κάποιο πρόγραμμα κι έχετε απελπιστεί επειδή δεν ξέρετε τι να κάνετε, δοκιμάστε το πλήκτρο F1 — ίσως αποδειχτεί πραγματικός "από μηχανής θεός"!
Τα "άχρηστα" πλήκτρα:Δίπλα στα πλήκτρα λειτουργιών βρίσκονται τρία (συνήθως γκρίζα) πλήκτρα, που η πρακτική τους αξία είναι από ελάχιστη μέχρι μηδενική. Μερικά προγράμματα χρησιμοποιούν κάποιο ή κάποια απ’ αυτά (συνήθως το πλήκτρο Print Screen). για να τα χρησιμοποιήσετε, ακολουθήστε τις οδηγίες του προγράμματος αυτού.
Οι φωτεινές ενδείξεις:Ένα ακόμη απομεινάρι της πρωτόγονης σχεδίασης του πληκτρολογίου είναι οι φωτεινές ενδείξεις Num Lock, Caps Lock, και Scroll Lock, στην πάνω δεξιά γωνία του πληκτρολογίου. Οι φωτεινές ενδείξεις ενεργοποιούνται και απενεργοποιούνται με το πάτημα του αντίστοιχου πλήκτρου και η χρησιμότητά τους είναι συζητήσιμη. Αναμφίβολα άχρηστη είναι η ένδειξη Scroll Lock που αντιστοιχεί στο μεσαίο από τα τρία "άχρηστα" πλήκτρα, ενώ για τις ενδείξεις Caps Lock και Num Lock διαβάστε στη συνέχεια τις ενότητες "Η κεντρική πινακίδα" και "Η αριθμοπινακίδα", αντίστοιχα.
Παρατήρηση: Στην Ελλάδα, η φωτεινή ένδειξη Scroll Lock θα ήταν πολύ πιο χρήσιμη αν άναβε όταν ο χειριστής του υπολογιστή χρησιμοποιεί ελληνικά γράμματα και έσβηνε όταν χρησιμοποιεί αγγλικά. Δυστυχώς, κανείς δεν έφτιαξε ακόμη ένα κατάλληλο πρόγραμμα και γι' αυτό δεν θα το βρείτε πουθενά.
Η κεντρική πινακίδα του πληκτρολογίου είναι σαφώς οριοθετημένη στην κάτω αριστερή πλευρά του. Περιέχει όλα τα πλήκτρα εισαγωγής αλφαβητικών χαρακτήρων, αριθμών, συμβόλων στίξης, και ειδικών συμβόλων (όλα αυτά τα πλήκτρα είναι λευκά), και διάφορα πλήκτρα ειδικών χειρισμών (όλα αυτά τα πλήκτρα είναι γκρίζα).
Εικόνα 25. Η κεντρική πινακίδα του πληκτρολογίου
Τα πλήκτρα γραφομηχανής:Δε χρειάζονται πολλά λόγια για τα πλήκτρα εισαγωγής των αλφαβητικών χαρακτήρων, των αριθμών, και των συμβόλων στίξης. Όταν πατάτε ένα πλήκτρο από αυτά, στην οθόνη σας εμφανίζεται το σύμβολο που είναι χαραγμένο πάνω στο πλήκτρο. Όπου υπάρχουν δύο σύμβολα χαραγμένα σ’ ένα πλήκτρο, με το πάτημα του πλήκτρου εμφανίζεται το κάτω σύμβολο (π.χ., ο αριθμός από τα πλήκτρα της πάνω γραμμής) ή το πεζό γράμμα. Για να πάρετε το πάνω σύμβολο (π.χ. το σύμβολο @ που βρίσκεται στο πλήκτρο με τον αριθμό 2 ή το $ στο πλήκτρο με τον αριθμό 4) ή το κεφαλαίο γράμμα, πατήστε το πλήκτρο κρατώντας ταυτόχρονα πατημένο ένα (οποιοδήποτε) από τα δύο πλήκτρα Shift.
Σημείωση: Τα πληκτρολόγια έχουν κατασκευαστεί, αρχικά, για αγγλόφωνους χρήστες. έτσι, τα γράμματα που θα εμφανίζονται στην οθόνη σας θα είναι τα γράμματα του αγγλικού αλφαβήτου. Για να γράψετε ελληνικούς χαρακτήρες, θα πρέπει πρώτα να πατήσετε έναν ειδικό συνδυασμό πλήκτρων, οπότε το πληκτρολόγιο μετατρέπεται σε "ελληνικό" και δίνει ελληνικά γράμματα. Με τον ίδιο ή με διαφορετικό συνδυασμό πλήκτρων, επαναφέρετε το "αγγλικό" πληκτρολόγιο. Στα Windows 98 μπορείτε να διαλέξετε έναν από τους δύο επόμενους συνδυασμούς: αριστερό Alt+(οποιοδήποτε) Shift, ή (οποιοδήποτε) Ctrl+ (οποιοδήποτε) Shift.
Προσοχή: Το θέμα της χρήσης των ελληνικών στον υπολογιστή για το MS-DOS έχει λυθεί από διάφορες εταιρείες με διάφορους τρόπους. γι’ αυτό και θα πρέπει οπωσδήποτε να σας ενημερώσει σχετικά ο προμηθευτής του υπολογιστή σας. Μπορεί να υπάρχει διαφορετικός συνδυασμός όταν εργάζεστε στο DOS και διαφορετικός όταν εργάζεστε στα Windows! Μερικοί από τους πιο συνηθισμένους συνδυασμούς είναι οι Ctrl+Shift+F1/F2, Alt+Enter, Ctrl+Enter, Alt+ Ctrl+Διάστημα κ.ά.
Τα πλήκτρα ολίσθησης:Το πλήκτρο Shift, που χρησιμοποιείτε σε συνδυασμό με κάποιο από τα πλήκτρα γραφομηχανής για να πάρετε τον κεφαλαίο χαρακτήρα ή το πάνω σύμβολο που είναι χαραγμένο στο πλήκτρο, είναι ένα πλήκτρο ολίσθησης. Ένα πλήκτρο ολίσθησης "σπρώχνει" άλλα πλήκτρα σε άλλες αποστολές.
Στο πληκτρολόγιο υπάρχουν άλλα δύο ζευγάρια πλήκτρων ολίσθησης: τα πλήκτρα Alt και τα πλήκτρα Ctrl. Αυτά τα πλήκτρα χρησιμοποιούνται μόνα τους ή σε διάφορους συνδυασμούς για διάφορα αποτελέσματα (συνήθως για τη μεταβίβαση οδηγιών προς τα προγράμματα των υπολογιστών).
Σημείωση: Η λέξη Shift σημαίνει "ολίσθηση" ή "μετατόπιση", το όνομα του πλήκτρου Alt προέρχεται από τη λέξη Alternate που σημαίνει "εναλλαγή", ενώ το πλήκτρο Ctrl παίρνει το όνομά του από τη λέξη Control που σημαίνει "έλεγχος".
Οδηγίες χρήσης του πληκτρολογίου
Ο συνηθισμένος τρόπος για να σας δώσει ένα πρόγραμμα την οδηγία να πατήσετε δύο ή τρία πλήκτρα μαζί είναι αναφέροντάς τα ενωμένα με μια παύλα ή ένα συν (π.χ., "Πατήστε Alt-F10 για να γεμίσει η οθόνη σας με χαμογελαστές φατσούλες"). Ο συνηθισμένος τρόπος για να σας δώσει την οδηγία να πατήσετε δύο ή περισσότερα πλήκτρα διαδοχικά (δηλαδή, να πατάτε το ένα αφού πατήσετε και αφήσετε το προηγούμενο) είναι αναφέροντάς τα ενωμένα με κόμμα (π.χ. "Πατήστε Alt, S, O, S για να εμφανιστεί το τζίνι από το λυχνάρι").
Για οικονομία χώρου, πολλά προγράμματα και βιβλία χρησιμοποιούν το σύμβολο ^ αντί για τη λέξη Ctrl και (πολύ πιο σπάνια) το σύμβολο @ αντί για τη λέξη Alt. Έτσι, αν δείτε την οδηγία "Πατήστε ^Τ", να ξέρετε ότι αυτό σημαίνει "Πατήστε Ctrl-T", ενώ η οδηγία "Πατήστε @F" σημαίνει "Πατήστε Alt-F".
Το πλήκτρο των κεφαλαίων:Το πλήκτρο των κεφαλαίων (πλήκτρο Caps Lock) είναι ένα ακόμη περήφανο απομεινάρι της οικογενειακής παράδοσης των γραφομηχανών. Όταν το πατήσετε, συμβαίνουν δύο πράγματα: Πρώτον, ανάβει το φωτάκι στην ένδειξη Caps Lock, στην πάνω αριστερή γωνία του πληκτρολογίου (αυτό, για να μην ξεχνάτε τι κάνατε). Δεύτερον, όποιο πλήκτρο γράμματος κι αν πατήσετε, θα εμφανιστεί στην οθόνη το αντίστοιχο κεφαλαίο.
Προσοχή: Ακόμη κι αν έχετε ενεργοποιήσει το πλήκτρο των κεφαλαίων, για να πάρετε το πάνω σύμβολο (π.χ. !@#$%^&*) από την πάνω σειρά των πλήκτρων γραφομηχανής θα πρέπει να χρησιμοποιήσετε το πλήκτρο Shift. Το "ωραίο" είναι ότι το πλήκτρο Shift ακυρώνει την επίδραση του πλήκτρου Caps Lock στα γράμματα. Με άλλα λόγια, αν έχετε ενεργοποιήσει την κατάσταση Caps Lock (το φωτάκι, το φωτάκι!) και πληκτρολογήσετε ΠΑΤΑΤΑ κρατώντας πατημένο και το πλήκτρο Shift, στην οθόνη σας δε θα εμφανιστεί η μεγάλη ΠΑΤΑΤΑ αλλά μια μικρή πατατα.
Τονούμενα φωνήεντα:Για να πάρετε τονούμενα φωνήεντα όταν γράφετε στα ελληνικά, θα πρέπει πρώτα να πατήσετε στο πλήκτρο [:/;] (που βρίσκεται στα δεξιά του πλήκτρου [L/Λ]) και μετά να πατήσετε το πλήκτρο του φωνήεντος. Έτσι, για να εμφανίσετε το α τονούμενο (ά), θα πρέπει να πατήσετε (σύμφωνα με την ορολογία που αναφέραμε) τα [:/;], α. Για να εμφανίσετε το Ω τονούμενο κεφαλαίο (Ώ), θα πρέπει να πατήσετε τα [:/;], Shift-[V/Ω].
Ελληνικό ερωτηματικό και Άνω και Κάτω τελεία:Οι χαρακτήρες ; και : συνήθως αλλάζουν θέση όταν μετατρέπετε το αγγλικό πληκτρολόγιό σας σε ελληνικό, και αντίστροφα. Στο αγγλικό πληκτρολόγιο βρίσκονται στα δεξιά του γράμματος L, αλλά στο ελληνικό πληκτρολόγιο συνήθως αντικαθιστούν το γράμμα Q.
Το πλήκτρο ΔΙΑΣΤΗΜΑ:Το πλήκτρο ΔΙΑΣΤΗΜΑ είναι το χαρακτηριστικό επίμηκες πλήκτρο (αναφέρεται και ως "μπάρα") στο κάτω μέρος του πληκτρολογίου σας. Όταν γράφετε στην οθόνη, με κάθε πάτημα αυτού του πλήκτρου εμφανίζεται ένα κενό διάστημα. Πολλά προγράμματα χρησιμοποιούν το ΔΙΑΣΤΗΜΑ για τη διαβίβαση εντολών.
Συμβουλή: Μη χρησιμοποιείτε το πλήκτρο ΔΙΑΣΤΗΜΑ για να στοιχίσετε γράμματα ή αριθμούς όπως κάνετε με τη γραφομηχανή. η μέθοδος αυτή δε λειτουργεί ικανοποιητικά με τον υπολογιστή. Για να στοιχίσετε γράμματα και αριθμούς χρησιμοποιήστε το πλήκτρο Tab.
Το πλήκτρο Tab:Το πλήκτρο Tab λειτουργεί παρόμοια με το αντίστοιχο πλήκτρο της γραφομηχανής, αλλά με πολύ περισσότερες δυνατότητες. Καταρχήν, όταν πληκτρολογείτε κείμενο, με κάθε πάτημα του πλήκτρου Tab προχωρείτε στην επόμενη θέση στηλοθέτη (όπως και στις γραφομηχανές). Αν όμως χρησιμοποιήσετε το πλήκτρο Tab σε συνδυασμό με το πλήκτρο Shift (δηλαδή, χρησιμοποιήσετε το συνδυασμό Shift-Tab) θα οπισθοχωρήσετε στη θέση του προηγούμενου στηλοθέτη.
Επιπλέον, σε πολλά προγράμματα το πλήκτρο Tab έχει ακόμη περισσότερες δυνάμεις: για παράδειγμα, στα Windows μπορεί να χρησιμεύσει για την επιλογή δυνατοτήτων ή την ενεργοποίηση επιλογών.
Το πλήκτρο Backspace:Το πλήκτρο αυτό (ονομάζεται και πλήκτρο Οπισθοχώρησης) είναι γκρίζο και βρίσκεται στην πάνω δεξιά γωνία της κεντρικής περιοχής του πληκτρολογίου. Με κάθε πάτημα αυτού του πλήκτρου οπισθοχωρείτε στην οθόνη κατά μία θέση, σβήνοντας το αμέσως προηγούμενο γράμμα που πληκτρολογήσατε.
Το πλήκτρο Enter:Το πλήκτρο Enter είναι το μεγάλο γκρίζο πλήκτρο, που μοιάζει με γωνία και βρίσκεται στο μέσο της δεξιάς πλευράς της κεντρικής πινακίδας του πληκτρολογίου. Το πλήκτρο Enter έχει δύο βασικές χρήσεις: όταν πληκτρολογείτε κείμενο, με το πάτημα του πλήκτρου Enter ολοκληρώνετε μια παράγραφο, ενώ όταν κάνετε άλλες ενέργειες (π.χ., εισαγωγή τιμών ή επιλογή δυνατοτήτων) μέσα σε προγράμματα, με το πλήκτρο Enter ειδοποιείτε τον υπολογιστή ότι τελειώσατε και είναι καιρός να αρχίσει να δουλεύει.
Προσοχή: Όταν πληκτρολογείτε κείμενο, δε χρειάζεται να πατάτε το πλήκτρο Enter όταν φτάνετε στο τέλος μιας γραμμής για να περάσετε στην επόμενη γραμμή. Οι υπολογιστές είναι έξυπνα πουλιά κι έχουν μάθει να κάνουν αυτή τη δουλειά μόνοι τους για λογαριασμό σας. Επειδή μάλιστα έχουν μάθει να ξεχωρίζουν τις παραγράφους με βάση το πάτημα του πλήκτρου Enter, αυτό που εσείς νομίζετε (πατώντας το Enter) ότι είναι γραμμή, για τον υπολογιστή είναι παράγραφος, με όλα βέβαια τα συνεπακόλουθα μπερδέματα.
Κίνηση μέσα στα αρχεία και την οθόνη
Στη δεξιά πλευρά του πληκτρολογίου διακρίνονται οι περιοχές με τα πλήκτρα κίνησης, τα πλήκτρα βελών, και την αριθμοπινακίδα. Τα πλήκτρα κίνησης χρησιμεύουν για τη μετακίνηση μέσα στο κείμενο (αν εργάζεστε με κάποιο αρχείο που περιέχει κείμενο) ή μέσα στο αρχείο (αν εργάζεστε με άλλον τύπο αρχείου, π.χ. ένα αρχείο με διάφορα στοιχεία).
Τα πλήκτρα κίνησης είναι τα πλήκτρα Home, End, Page Up, και Page Down, που βρίσκονται στο κέντρο και στα δεξιά της διπλής σειράς πλήκτρων κάτω από τα "άχρηστα πλήκτρα" (διαβάστε και την ενότητα "Τα άχρηστα πλήκτρα"). Δίπλα απ' αυτά τα πλήκτρα κίνησης υπάρχουν δύο ακόμη πλήκτρα, τα πλήκτρα Insert και Delete, που δεν έχουν σχέση με κίνηση.
Εικόνα 26. Τα πλήκτρα κίνησης και τα πλήκτρα βελών
Τα πλήκτρα Home και End:Αν και κάθε πρόγραμμα είναι ελεύθερο να χρησιμοποιεί αυτά τα πλήκτρα με όποιον τρόπο θέλει, συνήθως το πλήκτρο Home (μόνο του ή σε συνδυασμό με κάποιο από τα πλήκτρα ολίσθησης Ctrl ή Alt) οδηγεί σε κάποια αρχή (στην αρχή του κειμένου, στο πάνω μέρος της οθόνης, στην αρχή της παραγράφου ή της γραμμής). Ανάλογα με τον ορισμό του πλήκτρου Home, το πλήκτρο End οδηγεί (μόνο του ή σε συνδυασμό με κάποιο πλήκτρο ολίσθησης) στο αντίστοιχο άλλο άκρο (για παράδειγμα, στο τέλος του κειμένου, στο κάτω μέρος της οθόνης, στο τέλος της παραγράφου ή της γραμμής).
Τα πλήκτρα Page Up και Page Down:Η χρήση αυτών των πλήκτρων (που το όνομά τους σημαίνει "Πάνω Σελίδα" και "Κάτω Σελίδα", αντίστοιχα) είναι πολύ πιο ομοιόμορφη στα διάφορα προγράμματα. Συνήθως, με το πλήκτρο Page Up εμφανίζονται στην οθόνη σας τα περιεχόμενα της προηγούμενης σελίδας του κειμένου (ή του αρχείου σας), ενώ με το πλήκτρο Page Down εμφανίζονται τα περιεχόμενα της επόμενης σελίδας. (Αυτό δεν εμποδίζει βέβαια την εφευρετικότητα διάφορων προγραμματιστών, που χρησιμοποιούν συνδυασμούς και αυτών των πλήκτρων με τα Ctrl και Alt).
Το πλήκτρο Insert:Το πλήκτρο αυτό αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο εμφανίζονται τα γράμματα που πληκτρολογείτε στην οθόνη. Ο συνηθισμένος τρόπος εμφάνισης είναι παρόμοιος με τον τρόπο που εμφανίζονται τα γράμματα όταν γράφετε σ' ένα κομμάτι χαρτί. αυτός ο τρόπος ονομάζεται επίσημα κατάσταση εισαγωγής. Αν πατήσετε όμως το πλήκτρο Insert, θα περάσετε στην κατάσταση αντικατάστασης.
Με την πρώτη ματιά, δε φαίνεται να υπάρχει διαφορά ανάμεσα στις δύο καταστάσεις. και στην κατάσταση αντικατάστασης τα γράμματα εμφανίζονται στην οθόνη όπως τα πληκτρολογείτε.
Η διαφορά είναι στο τι βρίσκεται από κάτω, και θα την καταλάβετε εύκολα αν προσπαθήσετε να γράψετε σε περιοχή όπου ήδη υπάρχει κείμενο: στην κατάσταση εισαγωγής, ό,τι γράφετε "ενσωματώνεται" στο κείμενο ανάμεσα σ’ αυτά που ήδη υπάρχουν, ενώ στην κατάσταση αντικατάστασης, ό,τι πληκτρολογείτε αντικαθιστά αυτά που είχαν πληκτρολογηθεί πριν. Δείτε και την Εικόνα 27.
Εικόνα 27. Κατάσταση εισαγωγής και κατάσταση αντικατάστασης
Όπως καταλαβαίνετε, τα αποτελέσματα μπορεί να είναι πολύ διαφορετικά και, καμιά φορά, να γίνει και ζημιά χωρίς λόγο. Γι’ αυτόν το λόγο, τα περισσότερα προγράμματα παρουσιάζουν στην οθόνη σας μια ένδειξη για να καταλαβαίνετε αμέσως αν βρίσκεστε στην κατάσταση αντικατάστασης (Insert) ή όχι (συνήθως ανάβει ή σβήνει κάποια αντίστοιχη φωτεινή ένδειξη).
Σημείωση: Χρήσιμη θα ήταν και μια φωτεινή ένδειξη στο πληκτρολόγιο, αναμφίβολα πιο χρήσιμη από τη φωτεινή ένδειξη Scroll Lock.
Το πλήκτρο Delete: Delete σημαίνει στα αγγλικά "Διαγραφή", και αυτό το πλήκτρο κάνει (επιτέλους) ακριβώς ό,τι υπόσχεται: Διαγράφει τον άμεσως επόμενο χαρακτήρα από εκεί όπου εμφανίζεται η ένδειξη της τρέχουσας πληκτρολόγησης (ο δρομέας).
Σημείωση: Για να διαγράψετε τον αμέσως προηγούμενο χαρακτήρα, θα πρέπει να πατήσετε το πλήκτρο οπισθοχώρησης (Backspace) — σχετικά διαβάστε στην περιγραφή του πλήκτρου οπισθοχώρησης.
Τα πλήκτρα βελών:Κοντά στη συνηθισμένη θέση του δεξιού χεριού σας βρίσκονται και τα πλήκτρα βελών. Η προέλευση του ονόματος αυτών των πλήκτρων είναι ολοφάνερη. το ίδιο φανερή πρέπει να σας είναι και η αποστολή τους (αφού ήδη γνωρίζετε ότι και αυτά είναι πλήκτρα κίνησης.
Πραγματικά, μια μικρή δοκιμή αρκεί για να σας πείσει ότι το πλήκτρο Δεξιό Βέλος κινεί το δρομέα προς τα δεξιά, το πλήκτρο Κάτω Βέλος προς τα κάτω, κ.ο.κ. Μάλιστα, ανάλογα με το πρόγραμμα στο οποίο εργάζεστε, τα πλήκτρα βελών εκτελούν κι άλλες κινήσεις, σε συνδυασμό με τα πλήκτρα ολίσθησης Ctrl και Alt.
Στα σύγχρονα πληκτρολόγια, αυτά τα πλήκτρα είναι τοποθετημένα στη χαρακτηριστική διάταξη ανάποδου Τ, με τα πλήκτρα Πάνω Βέλος και Κάτω Βέλος τοποθετημένα στον κατακόρυφο άξονα του Τ και τα πλήκτρα Αριστερό Βέλος και Δεξιό Βέλος στον οριζόντιο άξονα.
Σημείωση: Στα παλιότερα πληκτρολόγια (αυτά με τα δέκα πλήκτρα λειτουργιών — διαβάστε την ενότητα για τα πλήκτρα λειτουργιών) δεν υπήρχαν ξεχωριστά πλήκτρα κίνησης αλλά μόνο τα πλήκτρα κίνησης της αριθμοπινακίδας (περισσότερα στην ενότητα για την αριθμοπινακίδα).
Παρατήρηση: Πολύ σύντομα θα παρατηρήσετε ότι το "ανάποδο Τ" των πλήκτρων-βελών είναι πολύ πρακτικό στα παιχνίδια: με το δείκτη του δεξιού χεριού κινείτε τον ήρωα αριστερά, με τον παράμεσο δεξιά, ενώ με το μεσαίο δάκτυλο πυροβολείτε. Είναι μια ακόμη από τις ανεξήγητες συμπτώσεις που συναντάμε στη ζωή (σχεδόν εξίσου απίστευτη με την τοποθέτηση της μύτης στο καταλληλότερο σημείο του προσώπου για τη στήριξη των γυαλιών) και κάνουν τον καθένα να αναρωτιέται. Άραγε, είμαστε μόνοι στο σύμπαν αυτό;
Στη δεξιά άκρη του πληκτρολογίου βρίσκεται η αριθμοπινακίδα. Πρόκειται, ουσιαστικά, για ένα αυτόνομο πληκτρολόγιο όπως αυτά των μικρών αριθμομηχανών, το οποίο διευκολύνει όσους θέλους να καταχωρίσουν ατέλειωτες στήλες αριθμών.
Το πλήκτρο υποδιαστολής:Οι αναλογίες με την αριθμομηχανή δε σταματούν στα αριθμητικά πλήκτρα, καθώς υπάρχει ακόμη ένα πλήκτρο υποδιαστολής (έχει σχεδιασμένη την τελεία, που χρησιμοποιούν στις Η.Π.Α. ως υποδιαστολή, αλλά μπορεί να παρουσιάζει στην οθόνη το σύμβολο του κόμματος (,) που χρησιμοποιούμε στην Ελλάδα για την υποδιαστολή — αρκεί ο υπολογιστής σας να έχει ρυθμιστεί κατάλληλα).
Σημείωση: Το θέμα των αρχικών ρυθμίσεων του υπολογιστή είναι αρκετά σύνθετο. Τα Windows 98 κάνουν τις σωστές ρυθμίσεις για την Ελλάδα κατά την εγκατάστασή τους. Τέτοιες ρυθμίσεις συμπεριλαμβάνουν τον τρόπο εμφάνισης των ωρών και των ημερομηνιών, τη μορφή των αριθμών (αν οι χιλιάδες θα χωρίζονται με τελεία και η υποδιαστολή θα είναι κόμμα ή το αντίθετο), το νόμισμα, την παρουσίαση ή όχι δεκαδικών αριθμών με αυτό το νόμισμα, και άλλες ρυθμίσεις που χρειάζεται ο υπολογιστής για να δουλέψει όπως πρέπει.
Τα πλήκτρα πράξεων:Τις αριθμομηχανές θυμίζουν και τα (περισσότερα) γκρίζα πλήκτρα της αριθμοπινακίδας, αφού με τη βοήθειά τους μπορείτε να πληκτρολογείτε τα σύμβολα των τεσσάρων αριθμητικών πράξεων: για την πρόσθεση το σταυρό (+), για την αφαίρεση την παύλα (-), για τον πολλαπλασιασμό τον αστερίσκο (*) και για τη διαίρεση την κάθετο (/). Μπορείτε να εισάγετε αυτούς τους χαρακτήρες είτε με τα πλήκτρα της κεντρικής πινακίδας, είτε με τα πλήκτρα της αριθμοπινακίδας — ανάλογα με το τι σας βολεύει κάθε φορά.
Προσοχή: Αν χρειαστεί να πληκτρολογήσετε σύμβολα για να κάνετε αριθμητικές πράξεις, μη χρησιμοποιήσετε ποτέ το πλήκτρο Χ (ούτε κεφαλαίο, ούτε πεζό, ούτε ελληνικό, ούτε αγγλικό) για τον πολλαπλασιασμό, ούτε το σύμβολο της άνω και κάτω τελείας (:) για τη διαίρεση. Όλοι οι υπολογιστές χρησιμοποιούν ως σύμβολο πολλαπλασιασμού τον αστερίσκο (*) και ως σύμβολο διαίρεσης την κάθετο (/).
Το δεύτερο Enter:Η αριθμοπινακίδα διαθέτει και το δικό της πλήκτρο Enter, που η χρήση του μπορεί να σας φανεί πιο πρακτική όταν πληκτρολογείτε συνεχώς για να καταχωρίσετε μόνο αριθμούς. Φυσικά, μπορείτε να χρησιμοποιείτε και αυτό το πλήκτρο Enter οπουδήποτε χρησιμοποιείτε το μεγάλο Enter.
Το πλήκτρο Num Lock:Το γκρίζο επάνω αριστερό πλήκτρο της αριθμοπινακίδας, αυτό με την επιγραφή Num Lock, λειτουργεί παρόμοια με το πλήκτρο Caps Lock αλλά αφορά μόνο τα πλήκτρα της αριθμοπινακίδας. Όταν με το πάτημα του πλήκτρου Num Lock ενεργοποιηθεί η κατάσταση πληκτρολόγησης αριθμών (οπότε ανάβει το φωτάκι στην ένδειξη Num Lock, πάνω δεξιά στο πληκτρολόγιο) τα πλήκτρα της αριθμοπινακίδας δίνουν τους αντίστοιχους αριθμούς. όταν έχει απενεργοποιηθεί η κατάσταση πληκτρολόγησης αριθμών (με νέο πάτημα του πλήκτρου Num Lock — το φωτάκι της ένδειξης Num Lock σβήνει) τα λευκά πλήκτρα της αριθμοπινακίδας λειτουργούν σαν πλήκτρα κίνησης, ανάλογα με τη δεύτερη επιγραφή τους.
Σημείωση: Σε παλαιότερα πληκτρολόγια (με λιγότερα πλήκτρα), δεν υπήρχαν ξεχωριστά πλήκτρα κίνησης αλλά μόνο τα πλήκτρα κίνησης στην αριθμοπινακίδα.
Αριθμοπινακίδα αντί για ποντίκι
Τα Windows 98 σας δίνουν τη δυνατότητα να χρησιμοποιήσετε την αριθμοπινακίδα με έναν ακόμη τρόπο — σαν ποντίκι. Για να γίνει αυτό, θα πρέπει να κάνετε τις κατάλληλες ρυθμίσεις στον Πίνακα Ελέγχου των Windows. Πατήστε στο κουμπί Έναρξη, διαλέξτε Ρυθμίσεις, διαλέξτε Πίνακας Ελέγχου, και διπλοπατήστε στο εικονίδιο Για άτομα με ειδικές ανάγκες. Πατήστε στην καρτέλα Ποντίκι για να την ενεργοποιήσετε, και πατήστε στο πλαίσιο ελέγχου Χρήση Πλήκτρων ποντικιού για να ενεργοποιήσετε τη δυνατότητα χρήσης της αριθμοπινακίδας ως ποντικιού. Πατώντας στο κουμπί Ρυθμίσεις μπορείτε να κάνετε κι άλλες ρυθμίσεις, ενώ βλέπετε και μια υπενθύμιση του τρόπου ενεργοποίησης της αριθμοπινακίδας ως ποντικιού: με το συνδυασμό πλήκτρων αριστερό Alt + αριστερό Shift + NumLock.
Εικόνα 29. Χρήση της αριθμοπινακίδας αντί του ποντικιού
Χειρισμοί με το πληκτρολόγιο αντί για το ποντίκι
Δεν είναι, πάντως, απαραίτητο να καταφεύγετε στη λύση της αριθμοπινακίδας-ποντικιού αν θέλετε να χρησιμοποιήσετε το πληκτρολόγιο αντί για το ποντίκι. Πάρα πολλές ενέργειες (όχι όμως όλες) γίνονται και από το πληκτρολόγιο. Για παράδειγμα, ο συνδυασμός πλήκτρων Ctrl-Esc ανοίγει το μενού Έναρξη, απ' όπου μπορείτε στη συνέχεια να επιλέξετε εντολές με τη βοήθεια των πλήκτρων-βελών. Υπάρχουν επίσης συνδυασμοί πλήκτρων που λειτουργούν με τον ίδιο τρόπο σε όλες, πρακτικά, τις εφαρμογές των Windows 98. Τέτοια παραδείγματα είναι οι συνδυασμοί πλήκτρων Ctrl-C (Αντιγραφή), Ctrl-V (Επικόλληση) και Ctrl-Z (Αναίρεση της αμέσως προηγούμενης ενέργειας). Θα πρέπει επίσης να γνωρίζετε ότι η γραμμή μενού των παραθύρων ενεργοποιείται με το πλήκτρο Alt (οπότε μπορείτε να επιλέξετε και να ανοίξετε τα διάφορα μενού με τα πλήκτρα βελών του δρομέα).
Γενικά, η χρήση συνδυασμών πλήκτρων απαιτεί κάποια μεγαλύτερη εξοικείωση με το αντικείμενο. στους νέους χρήστες συνιστούμε κατηγορηματικά τους χειρισμούς με το ποντίκι.
